Feeds:
Posts
Comments

Posts Tagged ‘Emotivism’

Guest post του Αλέξη Παπούλη

 

David Hume
“Πραγματεία για την Ανθρώπινη Φύση” (1739-1740)
Βιβλίο ΙΙΙ – Ηθική, Μέρος Ι, τμήμα Ι

Μπορεί να υπάρξει δυσκολία στο να αποδειχθεί πως η αρετή και η κακία δεν είναι αντικειμενικά γεγονότα των οποίων την ύπαρξη μπορεί να αποδειχθεί με τη λογική; Πάρτε οποιαδήποτε ενέργεια που είναι αποδεκτή ότι είναι κακή -τον εσκεμμένο φόνο, για παράδειγμα. Εξετάστε το εξονυχιστικά και δείτε αν μπορείτε να βρείτε το πραγματικό ή υπαρκτό γεγονός που αποκαλείται “κακία”. Όπως και να το δείτε, το μόνο που θα βρείτε είναι κάποια πάθη, κίνητρα, επιθυμίες και σκέψεις· αυτά είναι τα μόνα γεγονότα που υπάρχουν. Η κακία σου διαφεύγει όσο επικεντρώνεσαι στο αντικείμενο, δηλαδή στην συγκεκριμένη ενέργεια, το φόνο. Δεν θα τη βρεις αν δεν στρέψεις την προσοχή σου στον εαυτό σου και βρεις ένα συναίσθημα αποδοκιμασίας που προκύπτει μέσα σου σχετικά με την ενέργεια αυτή. Εδώ υπάρχει γεγονός, αλλά είναι απότοκο συναισθήματος, όχι λογικής. Υπάρχει μέσα σε σένα, όχι στο αντικείμενο. Οπότε, όταν λες πώς μια ενέργεια ή ένα χαρακτηριστικό είναι κακό, το μόνο που εννοείς είναι ότι σου αναδύεται ένα συναίσθημα αποδοκιμασίας όταν το αναλογίζεσαι. [ΣτΜ: Ο Hume λέει πως έχουμε το συναίσθημα αυτό το έχουμε “λόγω της φύσης μας”, με το οποίο εννοεί ότι το συναίσθημα αυτό είναι γεγονός του πώς είμαστε κατασκευασμένοι και δεν θα μπορούσε να προκύψει από κάποια βαθύτερη σκέψη ή συναίσθημά μας.] Οπότε η αρετή και η κακία μπορούν να παραλληλιστούν με τους ήχους, τα χρώματα, τη θερμότητα και το ψύχος, για τα οποία η σύγχρονη φιλοσοφία λέει πως δεν είναι ιδιότητες των αντικειμένων, αλλά νοητικά δημιουργήματα. Και αυτή η ανακάλυψη στην ηθική, όπως και η άλλη στη φυσική, πρέπει να θεωρείται ως σημαντική πρόοδος στις θεωρητικές επιστήμες, αν και όπως και η άλλη, δεν έχει ιδιαίτερες συνέπειες στην πράξη. Τίποτε δεν είναι πιο πραγματικό για εμάς, ή δεν μας αφορά περισσότερο, από τα προσωπικά μας συναισθήματα ευχαρίστησης και ταραχής. Και αν η μεν ευνοεί την αρετή και η δε εμποδίζει την κακία, αυτό και μόνο αρκεί για την ρύθμιση της διαγωγής και της συμπεριφοράς μας [ΣτΜ: Εδώ με τον όρο “διαγωγή και συμπεριφορά” (=conduct and behaviour) ο Hume ίσως εννοεί “τι κάνουμε και πώς το κάνουμε”] Δεν μπορώ να αποφύγω να κάνω και μια παρατήρηση που ίσως είναι σημαντική. Σε κάθε σύστημα ηθικής που έχω δει, έχω παρατηρήσει πως ο συγγραφέας επιχειρηματολογεί ως συνήθως για την ύπαρξη του Θεού ή περιγράφει την ανθρώπινη δραστηριότητα και ξαφνικά με αιφνιδιάζει σταματώντας να εισάγει προτάσεις με το “είναι” (ή “δεν είναι”) και ξεκινώντας να συνδέει προτάσεις με το “θα έπρεπε” (ή “δεν θα έπρεπε”). Η διαφορά μοιάζει μηδαμινή, αλλά είναι πολύ σημαντική. Επειδή, καθώς το “θα έπρεπε” (ή το “δεν θα έπρεπε”) εκφράζει μια νέα σχέση ή δήλωση, χρειάζεται να δηλωθεί σαφώς και να αιτιολογηθεί· και θα πρέπει να δοθεί αιτία για το πώς αυτός ο νέος συσχετισμός μπορεί να αποτελεί -αδιανόητα!- συμπέρασμα που προκύπτει από άλλα εντελώς διαφορετικά από αυτό. Οι συγγραφείς συνήθως δεν κάνουν τον κόπο να το κάνουν αυτό, οπότε σας προτείνω να το κάνετε εσείς· και είμαι πεπεισμένος πως δίνοντας την προσοχή σας σε αυτό το μικρό σημείο, αυτό θα υποσκάψει όλα τα άκομψα συστήματα ηθικής και θα μας επιτρέψει να δούμε ότι η διάκριση μεταξύ αρετής και κακίας δεν βασίζεται απλά στις σχέσεις μεταξύ των αντικειμένων και δεν γίνεται αντιληπτή με τη λογική.

Read Full Post »