Feeds:
Posts
Comments

Posts Tagged ‘Ντεϊσμός’

Inkling of an Unembarrassing
Postmodern Religion

28.01.2012 © Benjamin Cain

Σε κάποια άρθρα-παραληρήματα έχω αγγίξει αδρομερώς τη νιτσεϊκή άποψη ότι η κοσμική κοινωνία, μετά το θάνατο του Θεού, είναι η έλλειψη ενός προφανούς υποκατάστατου που μπορούμε να νιώσουμε βαθιά μέσα μας πως είναι ιερό (βλ. Νίτσε και Κοσμικός Φιλελευθερισμός.) Όταν οι επιστήμονες ανακάλυψαν την πραγματική απάνθρωπη κλίμακα του σύμπαντος και την πλήρη ζωώδη φύση του σώματός μας και της εξελικτικής μας ιστορίας, το αποτέλεσμα ήταν η απομυθοποίηση του κόσμου που απειλεί να διαλύσεις τις ψευδαισθήσεις που μας κρατούν λογικούς. Οι μεταμοντέρνοι κυνικοί λένε πως δεν μια τέτοια μη θεϊστική θρησκεία δεν χρειάζεται, πως μπορούμε να ζούμε με άπειρα επίπεδα ειρωνείας, να μετατρέψουμε τον πολιτισμό μας σε ένα τεράστιο σκετς του Stephen Colbert, όπου η κάθε δημόσια δήλωση είναι το λιγότερο ένα λευκό ψέμα και χειροκροτιόμαστε αναμεταξύ μας για τον ξύπνιο πραγματισμό μας, την απέχθειά μας για φιλοσοφική αναζήτηση και τις μηδενιστικές μας πόζες.

Αυτοί οι κυνικοί μπορεί να κοροϊδεύουν τους εαυτούς τους, αλλά εμένα δεν με ξεγελάνε. Βάλτε ένα πιστόλι στο κεφάλι ενός μέλος της οικογένειας του μεταμοντέρνου υποκριτή και θα δείτε κατά πόσον θα διατηρήσει την ημι-βουδιστική του αποστασιοποίηση και κατά πόσον πράγματι δεν θεωρεί τίποτα ιερό στη γη. Φυσικά, ως το ζώο που είναι, ο μεταμοντερνιστής θα θυσίαζε τον εαυτό του για έναν αγαπημένο του. Οπότε η θρησκεία του είναι καθορισμένη βιοχημικά. Χρησιμοποιείται όχι από έναν υπερβατικό Δημιουργό, αλλά από άνοια, αναπαραγόμενα γονίδια που μας κάνουν να νοιαζόμαστε περισσότερο για εκείνους με τους οποίους μοιραζόμαστε γενετικό υλικό. Το ερώτημα προς τον μεταμοντερνιστή είναι αν κάποια αισθήματα μπορούν να θεωρηθούν ανώτερα από άλλα σύμφωνα με ιδεώδη που δεν έχουν χαθεί μαζί με τις προ-μοντέρνες, θεϊστικές κοσμοθεωρίες. Ο Νίτσε θεωρούσε πως αν και η παραδοσιακή ηθική καθίσταται αμφίβολη με το θάνατο του θεϊσμού, τα αισθητικά κριτήρια εξακολουθούν να είναι αξιόλογα. Το πρόβλημα με την συναισθηματικής φύσεως υπεράμυνση των μελών της οικογενείας μας (ήτοι η ενστικτώδης αντικατάσταση των παραδοσιακών θεοτήτων με φυσικά επιλεγμένα είδωλα) είναι ότι από αισθητικής φύσεως πρόκειται για μια πρωτόγονη θρησκευτική παρόρμηση που μετά από εκατομμύρια γενιές έχει γίνει πλέον ένα γελοίο κλισέ.

Συνέχεια »

Read Full Post »

Σήμερα είναι 19 Οκτωβρίου και σαν σήμερα το 1784 γεννήθηκε ο Θεόφιλος (κατά κόσμον Θωμάς) Καΐρης (να πω την αλήθεια, προτιμώ τις επετείους γέννησης και όχι θανάτου· έχουν πολύ πιο ωραίο συμβολισμό). Ποιος ήταν ο κύριος αυτός;

Όποιος έχει ασχοληθεί με την νεότερη ελληνική ιστορία ίσως έχει ακούσει να αναφέρεται το όνομα του Θεόφιλου Καΐρη (ενδεχομένως όχι κολακευτικά). Ο Θεόφιλος Καΐρης γεννήθηκε, όπως είπαμε, το 1784 και πέθανε το 1853 στη φυλακή. Αν και είχε σπουδαία δραστηριότητα στο χώρο της πολιτικής και της εκπαίδευσης, τόσο κατά τη διάρκεια των ζυμώσεων για την ίδρυση του Ελληνικού Κράτους, αλλά και μετά αυτής, έμελλε να μείνει γνωστός ως ο μοναδικός επιφανής Έλληνας ντεϊστής που ουσιαστικά ξέκοψε από το ορθόδοξο δόγμα όντας κληρικός ο ίδιος (κάτι που η Ορθόδοξη Εκκλησία ποτέ της δεν χώνεψε).

Την προσωπική του αυτή θρησκευτική φιλοσοφία, την οποία ονόμαζε “Θεοσέβεια”, την πλήρωσε με ιδιαίτερη έχθρα τόσο από το εκκλησιαστικό κατεστημένο της εποχής (αναμενόμενο), αλλά και από το διαπλεκόμενο με αυτήν πολιτικό σύστημα, το οποίο δεν καλοέβλεπε και τις φιλελεύθερες αποχρώσεις που εμπεριείχε ο Θεοσεβισμός.

Δικάστηκε, φυλακίστηκε, εξορίστηκε, αναθεματίστηκε από Ιερά Σύνοδο και Πατριαρχείο Κων/πόλεως (“Περί της νεωστί αναφανείσης αντιχρίστου διδασκαλίας του Θεοσεβισμού”), απελάθηκε, επανήλθε στην Ελλάδα, ξανακαταδικάστηκε και φυλακίστηκε, αφήνοντας την τελευταία του πνοή στη φυλακή της Σύρου· θύμα μιας διαδικασίας που ήταν ιεροεξεταστική σε όλα πλην του ονόματος. Οι δε συμπατριώτες του, για του δείξουν την αγάπη τους, ξέθαψαν το πτώμα του, το σχίσανε και γεμίσανε την κοιλιά του με ασβέστη (για να μην αναστηθεί ως βουρδούλακας, ενδεχομένως;) Ο Άρειος Πάγος τον αθώωσε 8 μέρες μετά το θάνατό του, ενδεχομένως σε μια προσπάθεια να νίψει ιστορικά τας χείρας του, μιας και σίγουρα η απόφαση δεν έδρασε αναστατικά.

Το παρακάτω απόσπασμα από το βιβλίο του Καΐρη “Φιλοσοφικά” (§§ 474-491) συμπυκνώνει όλη τη θεολογική του σκέψη. Προφανώς έχει πολλές ομοιότητες με τις ντεϊστικές φιλοσοφίες της Ευρώπης και των ΗΠΑ (εμφανές σε όποιον έχει διαβάσει την “Εποχή της Λογικής” του Thomas Paine) και πολλές αδυναμίες (άλλωστε, αν συμφωνούσα με τα επιχειρήματα του Καΐρη θα ήμουνα ντεϊστής), αλλά οι ιδέες που παρατίθενται στο κείμενο και γράφτηκαν στα μέσα του 1800 είναι σημαντικές, κατ’εμέ, για δύο λόγους: ήταν ίσως η τελευταία φορά που το θρησκευτικό συναίσθημα στην Ελλάδα προσπάθησε να ανέβει εξελικτικό σκαλοπάτι και η φιλοσοφία αυτή δεν εδραζόταν στην απλή αντίδραση στο κατεστημένο και στον αντικληρικαλισμό.

Συνέχεια »

Read Full Post »