Feeds:
Posts
Comments

Archive for the ‘Guest Post’ Category

Guest post του Αλέξη Παπούλη

 

John Leslie Mackie
“Ethics: Inventing Right and Wrong”
Viking Press, 1977

Κεφάλαιο 9ο
Το επιχείρημα της παραδοξότητας

Ωστόσο ακόμη πιο σημαντικό και σίγουρο πιο ευρέως εφαρμόσιμο είναι το επιχείρημα της παραδοξότητας. Αυτό έχει δύο μέρη, το ένα μεταφυσικό, το άλλο επιστημολογικό. Αν όντως υπήρχαν αντικειμενικές αξίες, τότε θα ήταν οντότητες ή ποιότητες ή σχέσεις πραγματικά πολύ παράξενες, εντελώς διαφορετικές από οτιδήποτε άλλο υπάρχει στο σύμπαν. Αντίστοιχα, αν τις αντιλαμβανόμασταν, αυτό θα έπρεπε να γίνεται με κάποιο ειδικό μέσο ηθικής αντίληψης ή διαίσθησης εντελώς διαφορετικό από τις μεθόδους με τις οποίες γνωρίζουμε οτιδήποτε άλλο. Αυτά τα σημεία τα αντιλήφθηκε ο Moore όταν μίλησε για μη φυσικές ιδιότητες και από τους διαισθητικούς όταν μιλούσαν για μια “ικανότητα ηθικής διαίσθησης”. Ο Διαισθητισμός έχει πλέον εγκαταλειφθεί και είναι εύκολο να βρούμε τα απίθανα σημεία του. Αυτό που δεν τονίζεται συχνά, αλλά είναι πιο σημαντικό, είναι ότι η κεντρική θέση του Διαισθητισμού είναι η ίδια την οποία στηρίζεται οποιαδήποτε αντικειμενική θεωρία. Ο Διαισθητισμός απλά καθιστά οφθαλμοφανές αυτό που οι άλλες μορφές αντικειμενισμού υποκρύπτουν. Φυσικά η πρόταση ότι οι ηθικές κρίσεις γίνονται ή τα ηθικά προβλήματα επιλύονται απλά με το να κάτσουμε κάτω και να περιμένουμε μια ηθική διαίσθηση αποτελεί γελοιοποίηση του πραγματικού ηθικού συλλογισμού. Όμως, ασχέτως του πόσο περίπλοκη είναι η πραγματική διαδικασία, απαιτεί (αν πρόκειται να παράξει έγκυρα, δεσμευτικά συμπεράσματα) κάποιου είδους δεδομένα αυτής της ιδιαίτερης μορφής, είτε προϋποθέσεις, είτε επιχειρήματα ή και τα δύο. Όταν ρωτήσουμε την άβολη ερώτηση, πώς μπορούμε να αναγνωρίσουμε αυτή την έγκυρη δεσμευτικότητα, την αλήθεια αυτών των σαφώς ηθικών προϋποθέσεων ή την πειστικότητα αυτών των ιδιαίτερων λογικών αλυσίδων, καμία από τις συνηθισμένες μας μορφές αισθητήριας αντίληψης ή ενδοσκόπησης ή ορισμού και επαλήθευσης ερμηνευτικών υποθέσεων ή συναγωγής ή λογικής σύνθεσης ή εννοιολογικής ανάλυσης ή κάποιος συνδυασμός των παραπάνω θα μας προσφέρουν κάποια ικανοποιητική απάντηση. Το “ένα ιδιαίτερο είδος διαίσθησης” είναι κουλή απάντηση, αλλά είναι αυτή στην οποία αναγκάζεται να καταφύγει ο οποιοσδήποτε εχέφρων αντικειμενιστής.

Συνέχεια »

Read Full Post »

Guest post του Αλέξη Παπούλη

 

David Hume
“Πραγματεία για την Ανθρώπινη Φύση” (1739-1740)
Βιβλίο ΙΙΙ – Ηθική, Μέρος Ι, τμήμα Ι

Μπορεί να υπάρξει δυσκολία στο να αποδειχθεί πως η αρετή και η κακία δεν είναι αντικειμενικά γεγονότα των οποίων την ύπαρξη μπορεί να αποδειχθεί με τη λογική; Πάρτε οποιαδήποτε ενέργεια που είναι αποδεκτή ότι είναι κακή -τον εσκεμμένο φόνο, για παράδειγμα. Εξετάστε το εξονυχιστικά και δείτε αν μπορείτε να βρείτε το πραγματικό ή υπαρκτό γεγονός που αποκαλείται “κακία”. Όπως και να το δείτε, το μόνο που θα βρείτε είναι κάποια πάθη, κίνητρα, επιθυμίες και σκέψεις· αυτά είναι τα μόνα γεγονότα που υπάρχουν. Η κακία σου διαφεύγει όσο επικεντρώνεσαι στο αντικείμενο, δηλαδή στην συγκεκριμένη ενέργεια, το φόνο. Δεν θα τη βρεις αν δεν στρέψεις την προσοχή σου στον εαυτό σου και βρεις ένα συναίσθημα αποδοκιμασίας που προκύπτει μέσα σου σχετικά με την ενέργεια αυτή. Εδώ υπάρχει γεγονός, αλλά είναι απότοκο συναισθήματος, όχι λογικής. Υπάρχει μέσα σε σένα, όχι στο αντικείμενο. Οπότε, όταν λες πώς μια ενέργεια ή ένα χαρακτηριστικό είναι κακό, το μόνο που εννοείς είναι ότι σου αναδύεται ένα συναίσθημα αποδοκιμασίας όταν το αναλογίζεσαι. [ΣτΜ: Ο Hume λέει πως έχουμε το συναίσθημα αυτό το έχουμε “λόγω της φύσης μας”, με το οποίο εννοεί ότι το συναίσθημα αυτό είναι γεγονός του πώς είμαστε κατασκευασμένοι και δεν θα μπορούσε να προκύψει από κάποια βαθύτερη σκέψη ή συναίσθημά μας.] Οπότε η αρετή και η κακία μπορούν να παραλληλιστούν με τους ήχους, τα χρώματα, τη θερμότητα και το ψύχος, για τα οποία η σύγχρονη φιλοσοφία λέει πως δεν είναι ιδιότητες των αντικειμένων, αλλά νοητικά δημιουργήματα. Και αυτή η ανακάλυψη στην ηθική, όπως και η άλλη στη φυσική, πρέπει να θεωρείται ως σημαντική πρόοδος στις θεωρητικές επιστήμες, αν και όπως και η άλλη, δεν έχει ιδιαίτερες συνέπειες στην πράξη. Τίποτε δεν είναι πιο πραγματικό για εμάς, ή δεν μας αφορά περισσότερο, από τα προσωπικά μας συναισθήματα ευχαρίστησης και ταραχής. Και αν η μεν ευνοεί την αρετή και η δε εμποδίζει την κακία, αυτό και μόνο αρκεί για την ρύθμιση της διαγωγής και της συμπεριφοράς μας [ΣτΜ: Εδώ με τον όρο “διαγωγή και συμπεριφορά” (=conduct and behaviour) ο Hume ίσως εννοεί “τι κάνουμε και πώς το κάνουμε”] Δεν μπορώ να αποφύγω να κάνω και μια παρατήρηση που ίσως είναι σημαντική. Σε κάθε σύστημα ηθικής που έχω δει, έχω παρατηρήσει πως ο συγγραφέας επιχειρηματολογεί ως συνήθως για την ύπαρξη του Θεού ή περιγράφει την ανθρώπινη δραστηριότητα και ξαφνικά με αιφνιδιάζει σταματώντας να εισάγει προτάσεις με το “είναι” (ή “δεν είναι”) και ξεκινώντας να συνδέει προτάσεις με το “θα έπρεπε” (ή “δεν θα έπρεπε”). Η διαφορά μοιάζει μηδαμινή, αλλά είναι πολύ σημαντική. Επειδή, καθώς το “θα έπρεπε” (ή το “δεν θα έπρεπε”) εκφράζει μια νέα σχέση ή δήλωση, χρειάζεται να δηλωθεί σαφώς και να αιτιολογηθεί· και θα πρέπει να δοθεί αιτία για το πώς αυτός ο νέος συσχετισμός μπορεί να αποτελεί -αδιανόητα!- συμπέρασμα που προκύπτει από άλλα εντελώς διαφορετικά από αυτό. Οι συγγραφείς συνήθως δεν κάνουν τον κόπο να το κάνουν αυτό, οπότε σας προτείνω να το κάνετε εσείς· και είμαι πεπεισμένος πως δίνοντας την προσοχή σας σε αυτό το μικρό σημείο, αυτό θα υποσκάψει όλα τα άκομψα συστήματα ηθικής και θα μας επιτρέψει να δούμε ότι η διάκριση μεταξύ αρετής και κακίας δεν βασίζεται απλά στις σχέσεις μεταξύ των αντικειμένων και δεν γίνεται αντιληπτή με τη λογική.

Read Full Post »

Guest post του Αλέξη Παπούλη
(Τα κείμενα είναι μεταφρασμένα από τον EvanT)

 

Υπάρχουν τουλάχιστον δύο τρόποι για να προσεγγίσουμε το ερώτημα “Πώς είναι δυνατή η ηθική αν δεν υπάρχει Θεός;”

Ο ένας τρόπος, και ο λιγότερο ενδιαφέρων κατ’εμέ, είναι να μιλήσουμε περί “ηθικής” συμπεριφοράς. Αν δεν υπάρχει Θεός, γιατί ο κόσμος δεν λέει ψέματα, δεν κλέβει, δεν σκοτώνει, κ.λπ; Γιατί βοηθάει τους άλλους; Αυτό εμένα δεν μου φαίνεται και τόσο δύσκολο για να το αντιμετωπίσει ένας άθεος κατά μέτωπον και δεν θα ασχοληθούμε με αυτό εδώ. Ένας άλλος τρόπος να προσεγγίσουμε το ερώτημα (που είναι και ο σκοπός αυτής της σειράς κειμένων) έχει να κάνει με τη μεταφυσική της ηθικής: τι είναι και είναι συμβατή με την μεταφυσική φυσιοκρατία;

Τις απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά θα πρέπει να τις δώσει ο αναγνώστης μόνος του. Μετά από αυτή την εισαγωγή θα ακολουθήσουν δύο κείμενα, ένα του David Hume και το άλλο του J.L. Mackie [αύριο και μεθαύριο]. Σκοπό έχουν να στρέψουν τον αναγνώστη προς μια πιθανή απάντηση, αλλά δεν είναι αδιαμφισβήτητες αυθεντίες. Η τελική ανάρτηση θα αφορά τη συνέπεια και τη μη ύπαρξη της ηθικής.

Υπάρχει άλλο ένα ερώτημα το οποίο μπορεί να θέλει να έχει κατά νου ο αναγνώστης ενώ ασχολείται με τα κεντρικά ερωτήματα του τι είναι ηθική και αν είναι ή όχι με τη μεταφυσική φυσιοκρατία. Αυτό το επιπλέον ερώτημα είναι τι σχέση έχει η αθεΐα με την ύπαρξη της ηθικής και αν και κατά πόσο την έχει ανάγκη; Κανείς δεν θεωρεί ότι είναι πρόβλημα το ότι η ζωή στο επέκεινα είναι ασυμβίβαστη με την αθεΐα. Ίσως κάτι παρόμοιο να ισχύει με την ηθική, ίσως όχι.

Σας καλώ να σχολιάστε σε όποιο μέρος της σειράς θέλετε ή και σε όλα.

Read Full Post »

Guest post του Αλέξη Παπούλη

 

Έχει ο άθεος στη διάθεσή του μια αδιαμφισβήτητη πηγή σοφίας, μία που δε χρειάζεται να υπεραμυνθεί όταν τεθεί υπό αμφισβήτηση; Υπάρχει κάτι στο οποίο μπορεί να καταφύγει όταν τίθενται υπό αμφισβήτηση οι πλέον στοιχειώδεις πεποιθήσεις του; Έχει τη δυνατότητα να επικαλεστεί κάποια αυθεντία υπεράνω του εαυτού του;

Η επιστημονική μέθοδος σίγουρα δεν είναι η ανώτερη αυθεντία που έχει ο άνθρωπος ως καταφυγή μπροστά στην αμφιβολία. Μήπως δεν είναι ένα ανθρώπινο κατασκεύασμα που υπόκειται σε αμφιβολία και αναθεώρηση; Ας αναλογιστούμε το ακόλουθο απόσπασμα από την “Έρευνα για την Ανθρώπινη Αντίληψη” (IV§21) του Ντέιβιντ Χιουμ:

Συνέχεια »

Read Full Post »

Το παρόν άρθρο είναι η πρώτη φιλική συμμετοχή άρθρου (ή guest post) στο ιστολόγιό μου. Παρακαλώ υποδεχθείτε τον Αλέξιο Παπούλη!

Το άρθρο αυτό προέκυψε από μία συζήτηση σε αυτή και σε αυτή την ανάρτηση. Εδώ αναλύεται καλύτερα η άποψη που εκφράστηκε εκεί και προσωπικά μου φάνηκε εξόχως αιρετική και εξωφρενική (αρκετά για να είναι και σωστή!) Η μετάφαση έγινε από εμένα με τη συνδρομή του συγγραφέα. Αν την παλεύετε με τα αγγλικα, μπορείτε να αφήσετε το σχόλιό σας απ’ευθείας και σ’αυτή την ανάρτηση στη MUSASHA, όπου αναρτήθηκε το αντίστοιχο άρθρο στα Αγγλικά. Οι απόψεις σας είναι ευπρόσδεκτες!

 

Θα ήθελα να καταπιαστώ με το ερώτημα αυτό ξεκινώντας πρώτα από το ζήτημα της ελεύθερης βούλησης. Ξεκινάμε με την εξής βάση: όλα τα αίτια είναι υλικά. Τα γεγονότα προκαλούνται από πρότερες υλικές καταστάσεις στον κόσμο σε συνδυασμό με τους φυσικούς νόμους. Οι σκέψεις μας, οι προθέσεις μας, οι επιλογές μας, οι αποφάσεις μας, οι συλλογισμοί μας κ.λπ. είναι όλα υλικά γεγονότα και ως τέτοια προκαλούνται από τις πρότερες υλικές καταστάσεις του κόσμου σε συνδυασμό με τους φυσικούς νόμους.

Το να λέμε ότι κάτι είναι “ελεύθερο” σημαίνει πως το ίδιο είναι τουλάχιστον πηγή των πράξεών του. Όμως είναι φανερό πως οι πράξεις μας είναι αποτέλεσμα των χαρακτηριστικών του σύμπαντος και όχι κάποιου “ελεύθερου” παράγοντα που επιλέγει και ενεργεί. Ο εγκέφαλός μας είναι όπως είναι ανά πάσα στιγμή ως αποτέλεσμα των πρότερων καταστάσεων του κόσμου και των φυσικών νόμων που επηρεάζουν την εγκεφαλική λειτουργία, ανάπτυξη κ.λπ. Οι σκέψεις μας, οι προθέσεις μας κ.λπ. είναι, με τη σειρά τους, αυτές που είναι λόγω της επιρροής των σχετικών φυσικών νόμων στην κατάσταση του εγκεφάλου. Η αιτιακή αλυσίδα μας διαπερνά, οπότε η πηγή των επιλογών μας, των σκέψεών μας, των πράξεών μας, της συμπεριφοράς μας, της ίδιας της κατάστασης στην οποία βρισκόμαστε, εντοπίζεται πέρα από το άτομό μας.

Συνέχεια »

Read Full Post »