Feeds:
Posts
Comments

Archive for the ‘Θεολογία’ Category

Inkling of an Unembarrassing
Postmodern Religion

28.01.2012 © Benjamin Cain

Σε κάποια άρθρα-παραληρήματα έχω αγγίξει αδρομερώς τη νιτσεϊκή άποψη ότι η κοσμική κοινωνία, μετά το θάνατο του Θεού, είναι η έλλειψη ενός προφανούς υποκατάστατου που μπορούμε να νιώσουμε βαθιά μέσα μας πως είναι ιερό (βλ. Νίτσε και Κοσμικός Φιλελευθερισμός.) Όταν οι επιστήμονες ανακάλυψαν την πραγματική απάνθρωπη κλίμακα του σύμπαντος και την πλήρη ζωώδη φύση του σώματός μας και της εξελικτικής μας ιστορίας, το αποτέλεσμα ήταν η απομυθοποίηση του κόσμου που απειλεί να διαλύσεις τις ψευδαισθήσεις που μας κρατούν λογικούς. Οι μεταμοντέρνοι κυνικοί λένε πως δεν μια τέτοια μη θεϊστική θρησκεία δεν χρειάζεται, πως μπορούμε να ζούμε με άπειρα επίπεδα ειρωνείας, να μετατρέψουμε τον πολιτισμό μας σε ένα τεράστιο σκετς του Stephen Colbert, όπου η κάθε δημόσια δήλωση είναι το λιγότερο ένα λευκό ψέμα και χειροκροτιόμαστε αναμεταξύ μας για τον ξύπνιο πραγματισμό μας, την απέχθειά μας για φιλοσοφική αναζήτηση και τις μηδενιστικές μας πόζες.

Αυτοί οι κυνικοί μπορεί να κοροϊδεύουν τους εαυτούς τους, αλλά εμένα δεν με ξεγελάνε. Βάλτε ένα πιστόλι στο κεφάλι ενός μέλος της οικογένειας του μεταμοντέρνου υποκριτή και θα δείτε κατά πόσον θα διατηρήσει την ημι-βουδιστική του αποστασιοποίηση και κατά πόσον πράγματι δεν θεωρεί τίποτα ιερό στη γη. Φυσικά, ως το ζώο που είναι, ο μεταμοντερνιστής θα θυσίαζε τον εαυτό του για έναν αγαπημένο του. Οπότε η θρησκεία του είναι καθορισμένη βιοχημικά. Χρησιμοποιείται όχι από έναν υπερβατικό Δημιουργό, αλλά από άνοια, αναπαραγόμενα γονίδια που μας κάνουν να νοιαζόμαστε περισσότερο για εκείνους με τους οποίους μοιραζόμαστε γενετικό υλικό. Το ερώτημα προς τον μεταμοντερνιστή είναι αν κάποια αισθήματα μπορούν να θεωρηθούν ανώτερα από άλλα σύμφωνα με ιδεώδη που δεν έχουν χαθεί μαζί με τις προ-μοντέρνες, θεϊστικές κοσμοθεωρίες. Ο Νίτσε θεωρούσε πως αν και η παραδοσιακή ηθική καθίσταται αμφίβολη με το θάνατο του θεϊσμού, τα αισθητικά κριτήρια εξακολουθούν να είναι αξιόλογα. Το πρόβλημα με την συναισθηματικής φύσεως υπεράμυνση των μελών της οικογενείας μας (ήτοι η ενστικτώδης αντικατάσταση των παραδοσιακών θεοτήτων με φυσικά επιλεγμένα είδωλα) είναι ότι από αισθητικής φύσεως πρόκειται για μια πρωτόγονη θρησκευτική παρόρμηση που μετά από εκατομμύρια γενιές έχει γίνει πλέον ένα γελοίο κλισέ.

Συνέχεια »

Advertisements

Read Full Post »

Ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο που σχετίζεται με τα ζητήματα γύρω από την ίδρυση της “Αθεΐας+” και της παρακμής της, ενώ παρόμοια κριτική είχε αναπτύξει πριν από τρία χρόνια ο Luke Muehlhauser σε άρθρο του περί αθεϊστικού φυλετισμού (χρωματισμένο πάντα με την κοσμοθεωρία του Ben).

Clash of the Atheists
10.06.2013 © Benjamin Cain

Η λέξη “αθεΐα” ήταν αρχικά σαν το “βάρβαρος”, το ισπανικό “γκρίνγκο” ή το ιαπωνικό “γκαϊτζίν” ή άλλες παρόμοιες ταμπέλες για τους ξένους. Η “αθεΐα” οριζόταν αρνητικά από ορισμένα θρήσκα άτομα για να ορίσουν άτομα που δεν ανήκαν στην ίδια θρησκεία. Οπότε οι πρώιμοι Χριστιανοί αποκαλούνταν άθεοι από τους Ρωμαίους και έπειτα οι Χριστιανοί αποκάλεσαν άπιστους τους παγανιστές. Όπως έχει πει ο γνωστός Νέος Άθεος Richard Dawkins, η “αθεΐα” είναι ένας παράδοξος όρος αφού δεν υπάρχουν και πολλές άλλες λέξεις σε κυκλοφορία για να δηλώσουν την μη υπαγωγή σε μια ομάδα, όπως “αξωτικιστές”, δηλαδή άτομα που δεν πιστεύουν στα ξωτικά, ή “αφιλελεύθεροι”, δηλαδή άτομα που δεν είναι φιλελεύθερα. Προφανώς επειδή η “αθεΐα” ήταν αρχικά μια υποτιμητική ταμπέλα που σήμαινε μια ασύμμετρη αντίθεση σε έναν συγκεκριμένο ισχυρό θεσμό που υπήρχε σε όλες τις κοινωνίες. Δεν υπάρχει σοβαρός θεσμός που να θεωρεί δεδομένη την ύπαρξη των ξωτικών και, παρόλο που υπάρχουν αντίπαλοι του φιλελευθερισμού, όπως οι συντηρητικοί, η αντίθεσή τους δεν είναι ασύμμετρη, μιας και ο συντηρητισμός είναι εξίσου ισχυρή ιδεολογία. Μετά τις σύγχρονες επαναστάσεις στην Ευρώπη όμως, οι αντίπαλοι της θρησκείας εν γένει κατέκτησαν πολιτισμική καταξίωση και η “αθεΐα” έχασε τους αρνητικούς συνειρμούς που έφερε μαζί της. Μόνο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις τον τελευταίο αιώνα, όπως κατά τον Ψυχρό Πόλεμο, όταν οι Αμερικανοί αναφέρονταν στους κομμουνιστές ως “άθεους”, θεωρήθηκε πως η έλλειψη πίστης σε κάποια θεότητα ήταν αυτόματα κακή. Ο συνήθης ορισμός είναι ουδέτερος ως προς τις αξίες και ενώ ένας ξένος στην Ιαπωνία δεν θα αποκαλούσε τον εαυτό του περήφανα γκαϊτζίν, οι άθεοι έχουν υιοθετήσει και οικειοποιήσει την υποτιμητική τους ταμπέλα. Αλλά η σύγχυση παραμένει επειδή η “αθεΐα” δεν ταυτίζεται με κάτι που το άτομο όντως πιστεύει· η ταμπέλα σημαίνει απλά την έλλειψη πίστης σε θεούς ή στο υπερφυσικό.

Συνέχεια »

Read Full Post »

Όπως ανέφερα και στο επετειακό άρθρο για τα γενέθλια του ιστολογίου, αυτό το έτος θα ξεκινήσω να μεταφράζω και κάποια άρθρα του Δρ. Joseph Hoffmann, πολυμαθούς καθηγητή θεολογίας, ιστορίας και γλωσσολογίας που έχει διδάξει σε πανεπιστήμια σε όλη την υφήλιο (επί του τρέχοντος διδάσκει στο Σουδάν).

Ο Δρ. Hoffmann είναι αυτό που ο ίδιος θα έλεγε “κλασσικός ουμανιστής”, και συνεργάστηκε επί μακρόν με τον Paul Kurtz από την αντιπροεδρία του “Center for Inquiry”, ενώ υπήρξε και συνάδελφος του Βρετανού φιλοσόφου Anthony Flew. Όλες αυτές οι ιδιότητες χρωματίζουν το λόγο του, αλλά δεν παραμένει εκεί και καταγράφει καυστικότατες κριτικές του “νέου” αθεϊστικού κινήματος και του κινήματος των Μυθικιστών (φρούτο που εμφανίστηκε πρόσφατα και στην Ελλάδα).

Στο πρώτο άρθρο του που θα σας παρουσιάσω, ο Joe μεταφέρει το παράπονό του (αρκετά φαρμακερά δωσμένο) για την κατεύθυνση που πήρε η αθεΐα την τελευταία δεκαετία στις ΗΠΑ και κατ’επέκταση σε όλες τις αθεϊστικές κοινότητες που επηρεάζονται από το αγγλοσαξονικό αθεϊστικό κίνημα.


 

Atheism’s Little Idea
26.11.2011 © Joseph Hoffmann

Lieber Gott: Bitte kommen Sie wieder. Wir sind sehr traurig. Ihre Gottheit steht außer Zweifel. Ihr, Faust.*

Πραγματικά σας ζητάω συγγνώμη. Φαίνεται πως αυτές τις μέρες ό,τι γράφω είναι αντι-αθεϊστικό. Και ποιος μπορεί να κατηγορήσει τα άπιστα αδέρφια μου όταν θεωρούν πως μάχομαι με την άλλη πλευρά. Ίσως θα έπρεπε, αφού ο σύγχρονος αθεϊσμός δεν είναι ακριβώς άξιος υπεράσπισης.

Για να είμαι ωμά ειλικρινής, δεν μπορώ να φανταστώ μια περίοδο της ιστορίας της απιστίας κατά την οποία η αθεΐα υπήρξε πιο αδέξια, γκρινιάρικη, αδαής και απωθητική.

Πού οφείλεται αυτό; Στο ότι οι προωθητές του περιγράφονται και αυτοί με αυτά τα επίθετα ή επειδή οι οπαδοί της είναι απλά οπαδοί και αγοράζουν προϊόντα για την ενίσχυση του σκοπού: μπλουζάκια, κούπες, εύκολες ατάκες, διαγωνισμούς βλασφημίας και καμπάνιες πινακίδων; (Ο λόγος των εορτών είναι η αξονική κλίση: Ρε, Jethro, ακόμα γελάω). Εννοώ, ποιοί είμαστε όταν δεν υπάρχει κάποιος που προσβάλεται από αυτό που είμαστε; Ποια η αξία της βλασφημίας, αν κανείς δεν νοιάζεται πια, για όνομα του Θεού. Πώς θα κάνουμε “come out” όταν δεν υπάρχει κανείς έξω από τη ντουλάπα για να του φωνάξουμε “Έκπληξη!”; Και παρεμπιπτόντως, εκκλησιαζόμενοι μαλάκες: είμαστε θύματα.

Συνέχεια »

Read Full Post »

Untangling Scientific
and Philosophical Atheism

22.03.2012 © Benjamin Cain

Η Νέα Αθεΐα ταλανίζεται από ένα σχίσμα που σπάνια τίθεται επί τάπητος, αυτό μεταξύ επιστημονικών και φιλοσοφικών αθέων, το οποίο και αποκαλύπτει κάποιες εντυπωσιακές σχέσεις μεταξύ της επιστημονιστικής αθεΐας, του σωκρατικού φιλοσοφικού σκεπτικισμού και του θεϊσμού. Συγκεκριμένα το κάθε ένα πρέπει να γίνει κατανοητό ως απάντηση στην μυστικιστική αντίληψη πως η πραγματικότητα πίσω από τον προφανή φυσικό κόσμο είναι κάθε άλλο παρά ιδανική για μας. Οι Δυτικοί Φιλόσοφοι και οι Ανατολίτες Μύστες παλεύουν με αυτή τη σκληρή αλήθεια και τις επιπλοκές της, θυσιάζοντας την ευτυχία τους στην πορεία. Οι επιστημονιστές άθεοι παριστάνουν πως απορρίπτουν όλες τις θρησκείες, μειώνοντας παράλληλα την φιλοσοφική αθεΐα για να δημιουργήσουν μια επιστημονικο-κεντρική σέκτα. Ο Επιστημονισμός και η κυριολεκτικός, εξωτεριστικός Θεϊσμός αντιπροσωπεύουν και οι δύο τη φυγή από τις τραγικές επιπτώσεις του μυστικισμού και αυτή είναι η κύρια αδυναμία και των δύο, σύμφωνα με τον φιλοσοφικό άθεο που, ασυγκίνητος από τις πραγματιστικές κοινωνικές συμβάσεις, μοιράζεται με τον Ανατολίτη μύστη το φορτίο των δεινών της αντιπαράθεσης με την φριχτή αλήθεια της υπαρξιακής μας κατάστασης. Στο κείμενο που ακολουθεί εξερευνώ αυτές τις ιδέες με στόχο τον τονισμό των διαφορών μεταξύ της επιστημονικής και της φιλοσοφικής αθεΐας.

Συνέχεια »

Read Full Post »

Ένα από τα ωραία παρελκόμενα της έρευνας που έκανα για την Αθεΐα+ ήταν ότι ανακάλυψα πολλά νέα ιστολόγια. Ένα από αυτά είναι το ιστολόγιο “Παραληρήματα μέσα στον Απέθαντο Θεό” του Benjamin Cain, που αναλύει τη φιλοσοφία τού του Υπαρξιακού Λαβκραφτιανού Συμπαντισμού.

Ομολογουμένως οι μηδενιστικές και υπερβολικά ρεαλιστικές προεκτάσεις της αθεϊστικής οπτικής δεν είναι καθόλου δημοφιλείς στους αθεϊστικούς κύκλους, αφού οι περισσότεροι αρεσκόμαστε να παριστάνουμε τους μες στην τρελή χαρά, μην τυχόν και μας δουν τεθλιμμένους οι ένθεοι και μας πουν “είστε θλιμμένοι επειδή είστε άθεοι” (λες και η ανυπαρξία ή όχι του Θεού εξαρτάται από τις επιπτώσεις της θεϊστικής ή αθεϊστικής θεώρησης του κόσμου). Αλλά τα κείμενα του Cain που διάβασα με ιντριγκάρισαν, μου προκάλεσαν αυτό το παράξενο αίσθημα που προσωπικά μπορώ να περιγράψω ως τόσο ανατριχιαστικό, που κάπου πρέπει να αγγίζει την αλήθεια. Οπότε μια στο τόσο θα σας μεταφέρω στα Ελληνικά τις απόψεις του (πάντα με την άδειά του, εννοείται) και με επιφύλαξη καθώς, ενώσω μεταφράζω, στην πορεία τα επεξεργάζομαι και εγώ.

Το πρώτο του άρθρο που αποφάσισα να σας μεταφέρω είναι ένα που συμπληρώνει ένα δικό μου παλιό άρθρο, το “Θεϊστική Κοσμογονία (εις άτοπον απαγωγή)”, ενώ επικαλύπτει και ένα άρθρο του Κώστα, ονόματι “Η καραμέλα των «ανθρωπομορφικών εκφράσεων»”. Έψαχνα καιρό να βρω ένα άρθρο που να αναλύει παρόμοια ζητήματα, οπότε είναι ταιριαστό να ξεκινήσω με αυτό.

Διαβάστε το άρθρο »

Read Full Post »

Άλλο ένα σύντομο δοκίμιο του Ebonmuse, που αναφέρεται σε αυτό που πάνω-κάτω όλοι οι άθεοι μπλόγκερς έχουν αναφερθεί κατά καιρούς: το γεγονός ότι υπάρχει μεγάλη ποικιλία θρησκειών στον κόσμο και το πρόβλημα που δημιουργείται από το συνδυασμό της κατάστασης αυτής με το απυρόβλητο της πίστης και τη θρησκευτική γεωγραφική κατανομή. (Το πρωτότυπο μπορείτε να το διαβάσετε εδώ: “The Cosmic Shell Game”.

Λίγο παράξενη η εισαγωγή του, αλλά αξίζει τον κόπο (αν και πρέπει να είναι από τα πρώτα του κείμενα και παρουσιάζει τη συνηθισμένη του αδυναμία στις κατακλείδες του 😛 )

Συνέχεια »

Read Full Post »

Σήμερα είναι 19 Οκτωβρίου και σαν σήμερα το 1784 γεννήθηκε ο Θεόφιλος (κατά κόσμον Θωμάς) Καΐρης (να πω την αλήθεια, προτιμώ τις επετείους γέννησης και όχι θανάτου· έχουν πολύ πιο ωραίο συμβολισμό). Ποιος ήταν ο κύριος αυτός;

Όποιος έχει ασχοληθεί με την νεότερη ελληνική ιστορία ίσως έχει ακούσει να αναφέρεται το όνομα του Θεόφιλου Καΐρη (ενδεχομένως όχι κολακευτικά). Ο Θεόφιλος Καΐρης γεννήθηκε, όπως είπαμε, το 1784 και πέθανε το 1853 στη φυλακή. Αν και είχε σπουδαία δραστηριότητα στο χώρο της πολιτικής και της εκπαίδευσης, τόσο κατά τη διάρκεια των ζυμώσεων για την ίδρυση του Ελληνικού Κράτους, αλλά και μετά αυτής, έμελλε να μείνει γνωστός ως ο μοναδικός επιφανής Έλληνας ντεϊστής που ουσιαστικά ξέκοψε από το ορθόδοξο δόγμα όντας κληρικός ο ίδιος (κάτι που η Ορθόδοξη Εκκλησία ποτέ της δεν χώνεψε).

Την προσωπική του αυτή θρησκευτική φιλοσοφία, την οποία ονόμαζε “Θεοσέβεια”, την πλήρωσε με ιδιαίτερη έχθρα τόσο από το εκκλησιαστικό κατεστημένο της εποχής (αναμενόμενο), αλλά και από το διαπλεκόμενο με αυτήν πολιτικό σύστημα, το οποίο δεν καλοέβλεπε και τις φιλελεύθερες αποχρώσεις που εμπεριείχε ο Θεοσεβισμός.

Δικάστηκε, φυλακίστηκε, εξορίστηκε, αναθεματίστηκε από Ιερά Σύνοδο και Πατριαρχείο Κων/πόλεως (“Περί της νεωστί αναφανείσης αντιχρίστου διδασκαλίας του Θεοσεβισμού”), απελάθηκε, επανήλθε στην Ελλάδα, ξανακαταδικάστηκε και φυλακίστηκε, αφήνοντας την τελευταία του πνοή στη φυλακή της Σύρου· θύμα μιας διαδικασίας που ήταν ιεροεξεταστική σε όλα πλην του ονόματος. Οι δε συμπατριώτες του, για του δείξουν την αγάπη τους, ξέθαψαν το πτώμα του, το σχίσανε και γεμίσανε την κοιλιά του με ασβέστη (για να μην αναστηθεί ως βουρδούλακας, ενδεχομένως;) Ο Άρειος Πάγος τον αθώωσε 8 μέρες μετά το θάνατό του, ενδεχομένως σε μια προσπάθεια να νίψει ιστορικά τας χείρας του, μιας και σίγουρα η απόφαση δεν έδρασε αναστατικά.

Το παρακάτω απόσπασμα από το βιβλίο του Καΐρη “Φιλοσοφικά” (§§ 474-491) συμπυκνώνει όλη τη θεολογική του σκέψη. Προφανώς έχει πολλές ομοιότητες με τις ντεϊστικές φιλοσοφίες της Ευρώπης και των ΗΠΑ (εμφανές σε όποιον έχει διαβάσει την “Εποχή της Λογικής” του Thomas Paine) και πολλές αδυναμίες (άλλωστε, αν συμφωνούσα με τα επιχειρήματα του Καΐρη θα ήμουνα ντεϊστής), αλλά οι ιδέες που παρατίθενται στο κείμενο και γράφτηκαν στα μέσα του 1800 είναι σημαντικές, κατ’εμέ, για δύο λόγους: ήταν ίσως η τελευταία φορά που το θρησκευτικό συναίσθημα στην Ελλάδα προσπάθησε να ανέβει εξελικτικό σκαλοπάτι και η φιλοσοφία αυτή δεν εδραζόταν στην απλή αντίδραση στο κατεστημένο και στον αντικληρικαλισμό.

Συνέχεια »

Read Full Post »

Older Posts »