Feeds:
Posts
Comments

Archive for the ‘Ιστορία’ Category


Αυτά που είπα είναι ένα βασικό περίγραμμα για τους λόγους για τους οποίους θεωρώ πως κανείς σοβαρός μελετητής της πρώιμης εκκλησίας δεν θα έλεγε πως ο Ιησούς δεν υπήρξε ποτέ.

Τα ευαγγέλια από μόνα τους, ακόμα και με τις παράδοξες περιστάσεις κάτω από τις οποίες γράφτηκαν και η αλληλεξάρτησή τους, δεν το αποδεικνύουν αυτό. Αλλά το σύμπλεγμα υλικού που επιβιώνει και μας λέει την ιστορία των απαρχών του Χριστιανισμού μας οδηγεί στο συμπέρασμα πως ο Ιησούς υπήρξε, τότε και εκεί που μας λένε τα ευαγγέλια. Τα βασικά στοιχεία, πολλές από τις λεπτομέρειες και ειδικά οι αντιπαραθέσεις που στήνουν τη σκηνή της ζωής του Ιησού παραμένουν φανερές. Δεν είναι έργο ενός σατανικού εγκεφάλου ή ενός μάστερ της πλαστογραφίας ή ενός απατεώνα παραμυθά. Είναι το έργο σοβαρών, αν και περιορισμένων λόγω πολιτισμικής παράδοσης, συγγραφέων που προσπαθούν να κάνουν ό,τι καλύτερο μπορούσε με συλλεγμένες παραδόσεις που υπήρχαν σε μια πληθώρα “μορφών”, όπως θα τις αποκαλέσει αργότερα η ακαδημαϊκή έρευνα. Το αν ο Ιησούς έβγαλε λόγο σε ένα όρος, σε ένα λιβάδι, στην κορφή ενός λόφου, όλο μαζί ή τμηματικά, δεν αναιρεί την παράδοση ότι το έκανε. Επικεντρωθήκαμε υπερβολικά στην ευρετική αξία της αμφιβολίας κατά την εξέταση μιας αφελούς λογοτεχνικής παράδοσης και όχι αρκετά στην εμμονή της σε ένα σταθερό πλαίσιο και στην ιστορική συνέπεια του κεντρικού της χαρακτήρα. Με τον δικό τους τρόπο, και σε μια περίοδο όταν ο Ιησούς θα μπορούσε να είχε καταβροχθιστεί από δεκάδες ανάλογους μύθους και τελετουργίες, οι συγγραφείς των ευαγγελίων και οι ερμηνευτές του, οι πατέρες της εκκλησίας, επιμένουν σε αυτό το πλαίσιο.

Συνέχεια »

Read Full Post »


Το αθροιστικό αποτέλεσμα των προηγουμένων καταπνίγουν τη μυθικιστική θέση, η οποία ξεκίνησε από τη ριζοσπαστική νεοδιαθηκική παράδοση στην Ολλανδία, Βρετανία και ΗΠΑ στα τέλη του 19ου αιώνα και στη Γερμανία νωρίτερα. Ως γνώστης αυτών και των ύστερων μυθικιστικών θεωριών, μπορώ να πω με ασφάλεια ότι στην προσπάθεια να περιθωριοποιηθούν τα ευαγγέλια, καμία γωνία δεν έμεινε αφώτιστη. Τώρα πλέον έχουμε φωτίσει αυτές τις σκοτεινές γωνίες ξανά και ξανά χωρίς αποτέλεσμα και χωρίς να βρούμε κάτι κρυμμένο εκεί.

Παρά την ενέργεια της μυθικιστικής σχολής, από τον Drews, τον Robinson, τον Couchoud και τον van Eysinga μέχρι και τον Wells, τον τελευταίο αξιόλογο εκπρόσωπό της,[124] τα συμπεράσματά της έχουν καταστεί λανθασμένα από την ιστορική έρευνα του τέλους του 20ου αιώνα.[125] Παραμένει μεν μια χαριτωμένη, παράξενη, ενδιαφέρουσα, αλλά εν τέλει μη εντυπωσιακή αξιολόγηση των στοιχείων -ή για να μεταφέρω την ετυμηγορία του James Robinson, ένα “χάσιμο χρόνου” με ατζέντα. Μεθοδολογικά ξεφορτώνεται ό,τι είναι αντίθετο με τον πυρήνα της –ο Ιησούς δεν υπήρξε– σε ένα λάκκο άρνησης και μισομαγειρεμένων θεωριών συνωμοσίας που δίνουν κακό όνομα στο σκεπτικισμό και την καχυποψία. Όπως όλες οι αποτυχημένες υποθέσεις, φτάνει στο ζητούμενο διαισθητικά, επιλέγει τα στοιχεία όπως θέλει για να δείξει πως η αμφισημία, η αβεβαιότητα και η περιπλοκότητα των κειμένων και των παραδόσεων στερούνται νοήματος και εφευρέθηκαν από τις νεοδιαθηκικές σπουδές και υπερασπίζεται τα “συμπεράσματά” της μέσω force majeure. Εν ολίγοις, ο Μυθικισμός είναι δόγμα σε αναζήτηση υποσημειώσεων. Οι περισσότερες που συνεχίζει να εκμεταλλεύεται ως αναφορές, ευθείες και πλάγιες, και προβλήματα είναι ηλικίας άνω των 100 ετών. Αν και θα ήταν λάθος να πούμε πως η θεωρία δεν έχει εξεταστεί σοβαρά από υπεύθυνους μελετητές, και τότε και τώρα οι πιο φανατικοί υποστηρικτές της ήταν και είναι ερασιτέχνες των νεοδιαθηκικών σπουδών και εκείνοι με τα λιγότερα εφόδια, παιδεία και διάθεση να εξετάσουν το τεράστιο και μπερδεμένο σύνολο των αποδείξεων.

Συνέχεια »

Read Full Post »


Πέμπτο και τελευταίο: η πρώιμη εκκλησία αναγκάζεται να ασχοληθεί με την προστασία του πυρήνα ενός Ιησού με σάρκα και οστά κατά των Μυθικιστών του 2ου και 3ου αιώνα, των Γνωστικών συνάξεων. Οι πρώτοι συγγραφείς, γνωστοί και άγνωστοι, το κάνουν αυτό εν μέρει με το να θέσουν τον Παύλο υπό τον έλεγχό τους -έναν Παύλο που σχεδόν είχε εξαφανιστεί την πρώιμη πατερική περίοδο. [104] Το κάνουν αυτό κατακεραυνώνοντας τον Μαρκίωνα που ήθελα να δώσει προτεραιότητα στις επιστολές, με το να δώσουν προτεραιότητα στα ευαγγέλια. Το κάνουν και γράφοντας υποστηρικτικές επιστολές στο όνομα του Παύλου, ειδικά τις λεγόμενες ποιμαντικές επιστολές με την προφανή αντι-μαρκιωνιτική τους προκατάληψη. Το κάνουν γράφοντας δευτερεύοντα κείμενα αποδιδόμενα στους αποστόλους -τον Ιάκωβο, τον Πέτρο, τον Ιούδα και τον Ιωάννη- για να μειώσουν τη δημοφιλία του Παύλου σε μια περίοδο που το κήρυγμά του ήταν πλέον άσχετο. Το ότι αυτά ήταν πλαστογραφίες, ή πιο ευγενώς “ψευδώνυμα” έργα είναι πλέον κοινός τόπος. Το ότι η δευτεροπαύλεια αλληλογραφία είναι ριζικά διαφορετική από την ίδια τεχνική στα χέρια των αιρετικών είναι εξίσου προφανές. [105] Όπως τα ευαγγέλια αντικατοπτρίζουν το αληθινό πλαίσιο της ζωής κατά τον 1ο αιώνα στην Παλαιστίνη, οι κανονικές επιστολές (αυθεντικές και μη) αντικατοπτρίζουν την πραγματική ζωή στις μετέπειτα χριστιανικές κοινότητες. Εν τέλει ήταν η συμβολή τους στην ιστορική ζωή των κοινοτήτων -μια πρακτική χρησιμότητα που έλειπε από τα γνωστικά κείμενα- που συνέβαλε στην επιβίωσή τους και όχι οι αποδείξεις για τον συγγραφέα τους.

Συνέχεια »

Read Full Post »


Οπότε επιστρέφουμε στα ευαγγέλια, κυρίως στους συνοπτικούς, αλλά όχι αποκλειστικά. Είναι μήπως αγνές, αντικειμενικές, αυτολεξεί διηγήσεις της ζωής του Ιησού; Όχι δα. Είναι γεμάτα με υποθέσεις για το ποιος είναι ο Ιησούς και προσεγγίσεις του τι είπε; [56] Ναι. Μπορούμε να βρούμε “αιρεσιολογικές” ή μάλλον πολεμικό υλικό μέσα τους -υλικό που είχε σκοπό να υπερασπιστεί μια αδρομερή πρωτο-ορθόδοξη διδασκαλία για τον Ιησού ενάντια σε λιγότερο αποδεκτές απόψεις; Φυσικά -όπως έδειξε ο John Fenton, [57] ειδικά σχετικά με το ευαγγέλιο του Ματθαίου. Ωστόσο αυτά τα στοιχεία είναι οι πιο σίγουρες αποδείξεις που έχουμε πως ο Ιησούς πραγματικά υπήρξε και πως οι θεματοφύλακες της παράδοσης του Ιησού ήξεραν τι υπερασπίζονταν: νιώθαν άβολα με τη χριστολογία περί ενός θείου ανθρώπου [58] που επικράτησε σε όλη την εκκλησία και τουλάχιστον είναι “διαθέσιμη” στο ευαγγέλιο του Ιωάννη. Η σαθρότητα του έργου τους ήδη διαφαίνεται στη φράση “Ιησούς Χριστός” [59] αν και υπό άλλες συνθήκες, και ίσως και να θεωρούσαν τη φραση “Κύριος ο Χριστός” πολύ ακραία -ένας σιωπηλός λόγος που δεν την χρησιμοποιούσαν- ή την απέρριπταν- τις θεωρίες του Παύλου όταν σχημάτιζαν τις χριστολογίες τους. [60] Είναι αξιοσημείωτο πως τα ευαγγέλια χρησιμοποιούν τις πολύ παλιότερες περιγραφές ὁ υἱὸς τοὺ ἀνθρώπου, με τις σαφείς ρίζες του στα Εβραϊκά και Αραμαϊκά κείμενα: πρβλ. כבר אנש) και υἱὸς τοὺ ἀνθρώπου (με νόημα που κυμαίνεται από αρετή μέχρι βασιλική καταγωγή, πρβλ. Ψλμ 2,7), όταν αναφέρονται στον Ιησού. Ωστόσο, εκτός κι αν συμπεράνουμε ότι ο Παύλος απέρριπτε ενεργά τους όρους ή απλά αγνοούσε ορολογία που θα θεωρούσε αναχρονιστική, άχρηστη για τους ευρύτερους σκοπούς του ή υποτιμητικούς, είμαστε υποχρεωμένοι να δούμε αυτές τις παραδόσεις ως ανταγωνιστικές μέχρι τη δεκαετία του 50 του 1ου αιώνα ΚΕ. Η χριστολογία κατά τον 1ο αιώνα δεν είναι μεταφυσική· είναι μέρος ενός ευρύτερου ιδεολογικού ανταγωνισμού με τρόπαιο την ιστορικότητα.

Συνέχεια »

Read Full Post »


Το τρίτο ζήτημα στη σκιαγράφηση του προβλήματος είναι το “πρόβλημα του Παύλου’ ή καλύτερα η αποδιδόμενη σιωπή του σχετικά με τον Ιησού από τη Ναζαρέτ και το κήρυγμά του· αυτό στο οποίο ο Schweitzer αναφερόταν ως “μυστικισμό του Ιησού-Κυρίου”. [47] Οι Μυθικιστές συχνά εργάζονται με τη γενική θέση ότι, αφού τα γραπτά του Παύλου είναι παλαιότερα των γραπτών ευαγγελίων (μια απλοϊκή θέση, στην καλύτερη περίπτωση) είναι αξιοσημείωτο που ο Παύλο μοιάζει να μην ξέρει τίποτα για την ιστορική παράδοση σχετικά με τον Ιησού από τη Ναζαρέτ. [48] Θεωρώ πως αυτή η υπόθεση μπορεί να χρεωθεί υπέρ των Μυθικιστών, μόνο αν δεν υπάρχει κανένας ανώτερος λόγος βάσει της καριέρας του Παύλου που καθιστά την άγνοια πιο εύλογη για τη σιωπή του (ή την εικονική σιωπή του) από κάποια άλλη εξήγηση. Κατ’εμέ υπάρχει σαφής λόγος για το ότι ο Παύλος δεν μας βοηθάει και δεν έχει να κάνει με το ότι δεν ήξερε τις παραδόσεις για τον Ιησού, αλλά για το ότι δεν ήξερε τον Ιησού από τη Ναζαρέτ.

Συνέχεια »

Read Full Post »

« Newer Posts - Older Posts »