Η ενότητα αυτή έχει προστεθεί για πληρότητα από τον μεταφραστή
και δεν αποτελεί τμήμα του αρχικού κειμένου του Ebonmuse.

Ο Νουμήνιος ο εξ Απαμείας ήταν Έλληνας νεοπυθαγόρειος φιλόσοφος του β΄ μισού του 2ου μ.Χ. αιώνα που έζησε στην Απάμεια της Συρίας.

Για να είμαι ειλικρινής, τον συγκεκριμένο φιλόσοφο δεν τον είχα ξανακούσει και τον είδα πρώτη φορά να αναφέρεται σε απολογητική ιστοσελίδα ως άτομο που παρέχει στοιχεία για την ιστορικότητα του Ιησού. Αυτό μου τράβηξε την περιέργεια και είπα να ελέγξω τι ακριβώς λέει αυτή τη μαρτυρία του Νουμήνιου.

Και να που ανακάλυψα πως από τα γραπτά του Νουμήνιου δε σώζεται τίποτα. Το μόνο που σώζεται είναι θραύσματα μέσα σε έργα τρίτων· συγκεκριμένα είδα να αναφέρεται πως αποσπάσματα σώζονται σε έργα του Ωριγένη, του Ευσεβίου και του Θεοδώρητου της Κύρρου.

Τα περισσότερα σωζόμενα θραύσματα υπάρχουν στο έργο του Ευσέβιου “Προπαρασκευή της Ευαγγελικής Αποδείξεως”, ένα βιβλίο που περιγράφει πως υποτίθεται οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι εμπνεύστηκαν από την εβραϊκή θεολογία και “προφήτεψαν” τον ερχομό του Ιησού και τη χριστιανική θεολογία. Τα αποσπάσματα του Ευσεβίου προέρχονται όλα σχεδόν από το έργο του Νουμήνιου “Περί Ταγαθού” και δυστυχώς για τους απολογητές δεν αναφέρονται καθόλου στον Ιησού, όπως μπορείτε να δείτε και μόνοι σας (εδώ όλο το έργο στα Αγγλικά, στα βιβλία IX, XI, XIII, XIV και XV)

Στο έργο του Θεοδώρητου Κύρρου βρήκα μετά βίας μία αναφορά που δεν μπόρεσα να επιβεβαιώσω. Η αναφορά βρίσκεται στο βιβλίο του Νικήτα Σινιόσογλου “Plato and Theodoret: the Christian appropriation of Platonic philosophy and the Hellenic intellectual resistance” (σελ.66) και προέρχεται από το έργο “Ελληνικών Θεραπευτική Παθημάτων” (Cur.2.85-6). (Όποιος ξέρει διαδικτυακή πηγή για το εν λόγω έργο ας μου πει να την προσθέσω). Εν πάσι περιπτώσει ούτε αυτό το απόσπασμα αναφέρεται στον Ιησού.

Τέλος, ο Ωριγένης μεταφέρει γραφόμενα του Νουμήνιου σε τέσσερα σημεία στο διάσημο έργο του “Κατά Κέλσον”, στα σημεία Ι.15, IV.51, V.38 και V.57. Από αυτά μονάχα ένα αναφέρεται στον Ιησού:

 

Ἐγὼ δ’ οἶδα καὶ Νουμήνιον τὸν Πυθαγόρειον, ἄνδρα πολλῷ κρεῖττον διηγησάμενον Πλάτωνα καὶ [περὶ] τῶν Πυθαγορείων δογμάτων πρεσβεύσαντα, πολλαχοῦ τῶν συγγραμάτων αὐτοῦ ἐκτιθέμενον τὰ Μωϋσέως καὶ τῶν προφητῶν καὶ οὐκ ἀπιθάνως αὐτὰ τροπολογοῦντα, ὥσπερ ἐν τῷ καλουμένῳ Ἔποπι καὶ ἐν τοῖς περὶ ἀριθμῶν καὶ ἐν τοῖς περὶ τόπου. Ἐν δὲ τῷ τρίτῳ περὶ τἀγαθοῦ ἐκτίθεται καὶ περὶ τοῦ Ἰησοῦ ἱστορίαν τινὰ, τὸ ὄνομα αὐτοῦ οὐ λέγων, καὶ τροπολογεῖ αὐτήν· πότερον δ’ ἐπιτετευγμένως ἢ ἀποτετευγμένως, ἄλλου καιροῦ ἐστιν εἰπεῖν.

Επίσης γνωρίζω και τον Νουμήνιο τον Πυθαγόρειο, έναν εξαίρετο άνδρα που μετέφερε τα διδάγματα του Πλάτωνα και που πρεσβεύει τα πιστεύω των Πυθαγορείων, σε πολλά από τα έργα του αναφέρει τα συγγράμματα του Μωυσή και των προφητών και τους αποδίδει όχι απίθανα αλληγορικά νοήματα, όπως στο έργο του “Έποψ” και στα “Περί Αριθμών” και “Περί Τόπου”. Στο δε τρίτο βιβλίο “Περί Ταγαθού” μεταφέρει και μια ιστορία για τον Ιησού, χωρίς όμως να λέει το όνομά του, και της αποδίδει αλληγορικό νόημα· ορθά ή λανθασμένα, θα το σχολιάσουμε άλλη φορά.

Ωριγένη “Κατά Κέλσον”, Βιβλίο IV, κεφ.51

Μας λέει δηλαδή ο Ωριγένης, ο γνωστός Χριστιανός απολογητής, πως ο Νουμήνιος σε ένα βιβλίο του έγραψε μια ιστορία, την οποία ο Ωριγένης εξέλαβε πως αναφερόταν στον Ιησού, παρόλο που ο Νουμήνιος δεν ανέφερε κάτι τέτοιο. Θα ήμουν πολύ κακός αν έλεγα πως το όνομα του Νουμήνιου πετιέται στη λίστα των αποδείξεων της ιστορικότητας του Ιησού για μπούγιο; Άνθρακες ο θησαυρός.

Η ενότητα αυτή έχει προστεθεί για πληρότητα από τον μεταφραστή
και δεν αποτελεί τμήμα του αρχικού κειμένου του Ebonmuse.

Ο Ωριγένης Αδαμάντιος
σε γκραβούρα άγνωστης προέλευσης

Ο Ωριγένης (ή Ωριγένης Αδαμάντιος, όπως ήταν το πλήρες όνομά του) έζησε από το 185 μέχρι το 251 μ.Χ. περίπου και ήταν ένας από τους πρώτους Πατέρες της Πρωτο-Ορθόδοξης Εκκλησίας και σημαντικότατος απολογητής του Χριστιανισμού, τουλάχιστον μέχρι την Ε΄ Οικομενική Σύνοδο της Κων/πολης το 533 μ.Χ., οπότε και έπαψε να είναι βολικός για το εκκλησιαστικό κατεστημένο και αφορίστηκε ως αιρετικός.

Ο Ωριγένης είναι άξιος αναφοράς σ’αυτό το δοκίμιο μιας και ήταν από τους πρώτους που αναφέρονται στα γραφόμενα του Ιώσηπου για να στηρίξουν τα επιχειρήματά τους και από τους πρώτους που προσπάθησαν να παραχαράξουν πλαγίως τον Ιώσηπο για τον ίδιο σκοπό· για να στηρίξουν την ιστορικότητα και την αληθοφάνεια των ευαγγελικών περιγραφών.

Τα πρώτα δύο αποσπάσματα που ακολουθούν προέρχονται από το διάσημο έργο του “Κατά Κέλσον” που έγραψε για να υπεραμυνθεί του Χριστιανισμού από το έργο “Λόγος Αληθής” του Κέλσου (περισσότερο μπορείτε να διαβάσετε στο αντίστοιχο κεφάλαιο για τον Κέλσο)· το τελευταίο από το λιγότερο γνωστό του βιβλίο “Σχολιασμός Ευαγγελίου Ματθαίου” το οποίο σώζεται κατά το ήμισυ. Ας διαβάσουμε:

 

Ἐβουλόμην δ’ ἄν Κέλσῳ, προσωποιήσαντι τὸν Ἰουδαῖον παραδεξάμενον πως Ἰωάννην ὡς βαπτιστὴν βαπτίζοντα τὸν Ἰησοῦν, εἰπεῖν ὅτι τὸ Ἰωάννην γεγονέναι βαπτιστήν, εἰς ἄφεσιν ἁμαρτημάτων βαπτίζοντα, ἀνέγραψε τις τῶν μετ’ οὐ πολὺ τοῦ Ἰωάννου καὶ τοῦ Ἰησοῦ γεγενημένων. Ἐν γὰρ τῷ ὀκτωκαιδεκάτῷ τῆς Ἰουδαϊκῆς ἀρχαιολογίας ὁ Ἰώσηπος μαρτυρεῖ τῷ Ἰωάννῃ ὡς βαπτιστῇ γεγενημένῳ καὶ καθάρσιον τοῖς βαπτισαμένοις ἐπαγγελλομένῳ. Ὁ δ’ αὐτός, καίτοι γε ἀπιστῶν τῷ Ἰησοῦ ὡς Χριστῷ, ζητῶν τὴν αἰτίαν τῆς τῶν Ἱεροσολύμων πτώσεως και τῆς τοῦ ναοῦ καθαιρέσεως, δέον αὐτὸν εἰπεῖν ὅτι ἡ κατὰ τοῦ Ἰησοῦ ἐπιβουλή τούτων αἰτία γέγονε τῷ λαῷ, ἐπεὶ ἀπέκτειναν τὸν προφητευόμενον Χριστόν· ὁ δὲ καὶ ὥσπερ ἄκων οὐ μακρὰν τῆς ἀληθείας γενόμενός φησι ταῦτα συμβεβηκέναι τοῖς Ἰουδαίοις κατ’ ἐκδίκησιν Ἰακώβου τοῦ δικαίου, ὅς ἦν ἀδελφὸς “Ἰησοῦ τοῦ λεγομένου Χριστοῦ”, ἐπειδήπερ δικαιότατον αὐτὸν ὄντα ἀπέκτειναν. Τὸν δὲ Ἰάκωβον τοῦτον ὁ Ἰησοῦ γνήσιος μαθητὴς Παῦλός φησιν ἑωρακέναι ὡς “ἀδελφὸν τοῦ κυρίου”. Οὐ τοσοῦτον διὰ τὸ πρὸς αἵματος συγγενὲς ἢ τὴν κοινὴν τῶν ἀνατροφὴν ὅσον διὰ τὸ ἦθος καὶ τὸν λόγον. Εἲπερ οὖν διὰ Ἰάκωβον λέγει συμβεβηκέναι τοῖς Ἰουδαίοις τὰ κατὰ τὴν ἐρήμωσιν τῆς Ἱερουσαλὴμ, πῶς οὐχὶ εὐλογώτερον διὰ Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν τοῦτο φάσκειν γεγονέναι; Οὗ τῆς θειότητος μάρτυρες αἱ τοσαῦται τῶν μεταβαλόντων ἀπὸ τῆς χύσεως τῶν κακῶν ἐκκλησίαι καὶ ἠρτημένων τοῦ δημιουργοῦ καὶ πάντ’ άναφερόντων ἐπὶ τὴν πρὸς ἐκεῖνον ἀρέσκειαν.

Θα ήθελα να πω στον Κέλσο, που παρουσιάζει τον Ιουδαίο να αποδέχεται τον Ιωάννη το Βαπτιστή, ο οποίος βάπτισε τον Ιησού, ότι για τον Ιωάννη το Βαπτιστή, που βάπτιζε εις άφεσιν αμαρτιών, γράφει και κάποιος που γεννήθηκε όχι και πολύ αργότερα από τον Ιωάννη και τον Ιησού. Γιατί στο 18ο βιβλίο του τς Ιουδαϊκής Αρχαιολογίας ο Ιώσηπος μαρτυρεί ότι ο Ιωάννης ήταν Βαπτιστής και πως υποσχόταν καθαρμό σε όσους βαπτίζονταν. Αυτός δε [ο Ιώσηπος] αν και δεν πιστεύει στον Ιησού ως Χριστό, ψάχνοντας την αιτία της πτώσης της Ιερουσαλήμ και της καταστροφής του Ναού (αν και θα έπρεπε να είχε πει πως αυτά συνέβησαν στο λαό λόγω της συνωμοσίας κατά του Ιησού· επειδή σκότωσαν τον προφητευόμενο Χριστό) λέει παρόλ’αυτά (και παρά τη θέλησή του όχι μακριά από την αλήθεια) πως αυτά συνέβησαν στους Ιουδαίους ως εκδίκηση για τον Ιάκωβο το Δίκαιο, ο οποίος ήταν αδελφός του Ιησού του λεγομένου Χριστού, τον οποίο σκότωσαν αν και ήταν δικαιότατος. Ο Παύλος, γνήσιος μαθητής του Ιησού, λέει πως θεωρούσε τον Ιάκωβο ως αδελφό του Ιησού όχι τόσο επειδή ήταν συγγενείς εξ αίματος ή για την κοινή τους ανατροφή, όσο για το ήθος και το λόγο του. Αν λοιπόν λέει [ο Ιώσηπος] πως τα έπαθαν αυτά οι Ιουδαίοι και ερήμωσε η Ιερουσαλήμ λόγω του Ιακώβου, δεν θα ήταν πολύ λογικότερο να συνέβησαν λόγω του Ιησού Χριστού; Του οποίου τη θεία φύση μαρτυρούν τόσες εκκλησίες που αποτελούνται από μια πλημμύρα κακών, που ενώθηκαν με το Δημιουργό και τα αφιερώνουν όλα στην ευαρέσκειά του;

Ωριγένη “Κατά Κέλσον”, Βιβλίο I, κεφ.47

 

Καὶ οὐδαμῶς τότε ἦν στρατόπεδα περὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ κυκλοῦντα αὐτὴν καὶ περιέχοντα καὶ πολιουρκόντα. Τοῦτογ γὰρ ἤρξατο μὲν ἔτι Νέρωνος βασιλεύοντος παρέτεινε δὲ ἕως τῆς Οὐεσπασιανοῦ ἡγεμονίας· οἷ ὁ υἱὸς Τίτος καθεῖλε τὴν Ἱερουσαλὴμ, ὡς μὲν Ἰώσηπος γράφει, διὰ Ἰάκωβον τὸν δίκαιον, τὸν ἀδελφὸν Ἰησοῦ τοῦ λεγομένου Χριστοῦ, ὡς δὲ ἡ ἀλήθεια παρίστησι, διὰ Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν τοῦ θεοῦ.

Τότε δεν υπήρχαν καθόλου στρατόπεδα γύρω από την Ιερουσαλήμ, να την περικυκλώνουν και να την περιέχουν και να την πολιορκούν. Αυτό ξεκίνησε επί Νέρωνος και συνεχίστηκε μέχρι τη βασιλεία του Βεσπασιανού. Του οποίου ο γιος ο Τίτος κατέστρεψε την Ιερουσαλήμ, όπως γράφει ο Ιώσηπος, εξ αιτίας του Ιακώβου του αδελφού του Ιησού του λεγομένου Χριστού, αλλά στην πραγματικότητα εξ αιτίας του Ιησού, του Χριστού του Θεού.

Ωριγένη “Κατά Κέλσον”, Βιβλίο ΙI, κεφ.13

 

Ἐπὶ τοσοῦτον δὲ διέλαμψεν οὗτος ὁ Ἰάκωβος ἐν τῷ λαῷ ἐπὶ δικαιοσύνῃ ὡς Φλάβιον Ἰώσηπον ἀναγράψαντα ἐν εἴκοσι βιβλίοις τὴν Ἰουδαϊκὴν ἀρχαιολογίαν, τὴν αἰτίαν παραστῆσαι βουλόμενον τοῦ τὰ τοσαῦτα πεπονθέναι τὸν λαὸν ὡς καὶ τὸν ναὸν κατασκαφῆναι, εἰρηκέναι κατὰ μῆνιν θεοῦ ταῦτα αὐτοῖς ἀπηντηκέναι διὰ τὰ εἰς Ἰάκωβον τὸν ἀδελφὸν Ἰησοῦ τοῦ λεγομένου Χριστοῦ ὑπ’ αὐτῶν τετολμημένα. Καὶ «τὸ θαυμαστόν ἐστιν» ὅτι, τὸν Ἰησοῦν ἡμῶν οὐ καταδεξάμενος εἶναι Χριστόν, οὐδὲν ἧττον Ἰακώβῳ δικαιοσύνην ἐμαρτύρησε τοσαύτην. Λέγει δὲ ὅτι καὶ ὁ λαὸς ταῦτα ἐνόμιζε διὰ τὸν Ἰάκωβον πεπονθέναι.

Τόσο λαμπερά έλαμψε ως δίκαιος ο Ιάκωβος στο λαό που ο Φλάβιος Ιώσηπος έγραψε στο 20ο βιβλίο της Ιουδαϊκής Αρχαιολογίας, θέλοντας να δείξει το λόγο για τον οποίο έπαθε ο λαός και καταστράφηκε ο Ναός, πως αυτά συνέβησαν σύμφωνα με την οργή του Θεού για αυτό που τόλμησαν να κάνουν στον Ιάκωβο τον αδελφό του Ιησού του λεγομένου Χριστού. Και το θαυμαστό είναι ότι αν και δε δεχόταν τον Ιησού ως Χριστό, έδωσε άφθονη μαρτυρία για τη δικαιοσύνη του Ιακώβου. Λέει και πως και ο λαός πίστευε πως τα έπαθε αυτά εξαιτίας του Ιακώβου.

Ωριγένη “Σχολιασμός Ευαγγελίου Ματθαίου”, Βιβλίο X, κεφ.17

Το πρώτο απόσπασμα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον γιατί μας μεταφέρει μια αλήθεια και μισό ψέμα. Είναι αλήθεια πως ο Ιώσηπος αναφέρεται στον Ιωάννη το Βαπτιστή στην Ιουδαϊκή Αρχαιολογία. Για την ακρίβεια γράφει μπόλικα λόγια και δείχνει να μην τον αντιπαθεί όπως τους ψευδομεσσίες στους οποίους αναφέρεται.

 

Τισὶ δὲ τῶν Ἰουδαίων ἐδόκει ὀλωλέναι τὸν Ἡρώδου στρατὸν ὑπὸ τοῦ θεοῦ καὶ μάλα δικαίως τινυμένου κατὰ ποινὴν Ἰωάννου τοῦ ἐπικαλουμένου βαπτιστοῦ. κτείνει γὰρ δὴ τοῦτον Ἡρώδης ἀγαθὸν ἄνδρα καὶ τοῖς Ἰουδαίοις κελεύοντα ἀρετὴν ἐπασκοῦσιν καὶ τὰ πρὸς ἀλλήλους δικαιοσύνῃ καὶ πρὸς τὸν θεὸν εὐσεβείᾳ χρωμένοις βαπτισμῷ συνιέναι: οὕτω γὰρ δὴ καὶ τὴν βάπτισιν ἀποδεκτὴν αὐτῷ φανεῖσθαι μὴ ἐπί τινων ἁμαρτάδων παραιτήσει χρωμένων, ἀλλ᾽ ἐφ᾽ ἁγνείᾳ τοῦ σώματος, ἅτε δὴ καὶ τῆς ψυχῆς δικαιοσύνῃ προεκκεκαθαρμένης. καὶ τῶν ἄλλων συστρεφομένων, καὶ γὰρ ἥσθησαν ἐπὶ πλεῖστον τῇ ἀκροάσει τῶν λόγων, δείσας Ἡρώδης τὸ ἐπὶ τοσόνδε πιθανὸν αὐτοῦ τοῖς ἀνθρώποις μὴ ἐπὶ ἀποστάσει τινὶ φέροι, πάντα γὰρ ἐῴκεσαν συμβουλῇ τῇ ἐκείνου πράξοντες, πολὺ κρεῖττον ἡγεῖται πρίν τι νεώτερον ἐξ αὐτοῦ γενέσθαι προλαβὼν ἀνελεῖν τοῦ μεταβολῆς γενομένης [μὴ] εἰς πράγματα ἐμπεσὼν μετανοεῖν. καὶ ὁ μὲν ὑποψίᾳ τῇ Ἡρώδου δέσμιος εἰς τὸν Μαχαιροῦντα πεμφθεὶς τὸ προειρημένον φρούριον ταύτῃ κτίννυται. τοῖς δὲ Ἰουδαίοις δόξαν ἐπὶ τιμωρίᾳ τῇ ἐκείνου τὸν ὄλεθρον ἐπὶ τῷ στρατεύματι γενέσθαι τοῦ θεοῦ κακῶσαι Ἡρώδην θέλοντος.

Υπάρχουν κάποιοι Ιουδαίοι που θεωρούν πως η καταστροφή του στρατού του Ηρώδη ήταν έργο του Θεού και πολύ δίκαιο μάλιστα, ως τιμωρία για το ότι έκανε στον Ιωάννη το Βαπτιστή. Γιατί ο Ηρώδης σκότωσε αυτόν, που ήταν αγαθός άνδρας και καλούσε τους Ιουδαίους να είναι ενάρετοι και δίκαιοι μεταξύ τους και ευλαβείς προς το Θεό και να έρχονται για βάπτισμα. Γιατί αν αποδέχονταν τη βάπτιση, θα γινόταν αποδεκτή από το Θεό, όχι μόνο για να αφήσουν στην άκρη κάποιες αμαρτίες, αλλά για τον εξαγνισμό του σώματος, θεωρώντας πως η ψυχή είχε εξαγνιστεί ήδη με τη δικαιοσύνη. Και συγκεντρώνονταν πολλοί και πολύ ευχαριστιόνταν από το άκουσμα των λόγων του και ο Ηρώδης, φοβούμενος πως υπήρχε πιθανότητα αυτοί οι άνθρωποι να στασιάσουν, δεδομένο πως έκαναν πράξη όλες τις συμβουλές του, για να προλάβει ώστε να μη συμβεί κάτι κακό και βρεθεί με προβλήματα, το θεώρησε σκόπιμο να τον θανατώσει, παρά να το μετανοιώσει αργότερα. Και στάλθηκε, λόγω της υποψίας του Ηρώδη, ως φυλακισμένος στον Μαχαιρούντα, το προαναφερθέν φρούριο, όπου και σκοτώθηκε. Και οι Ιουδαίοι θεωρούσαν πως η καταστροφή του στρατού ήταν τιμωρία και σημάδι ότι ο Θεός ήθελε το κακό του.

“Ιουδαϊκή Αρχαιολογία”, XVIII, κεφ.5, 116-117

Αυτό ήταν η αλήθεια. Το μισό ψέμα επαναλαμβάνεται και στα τρία αποσπάσματα. Ο Ιώσηπος όντως αναφέρεται σε κάποιον Ιάκωβο αδελφό Ιησού σε ένα σημείο και μόνο, στο 20ο βιβλίο όπως λέει και ο Ωριγένης, (το παρουσίασα στην προηγούμενη ενότητα), αλλά αναφέρεται στον Ιάκωβο τον αδελφό του Ιησού του Δαμναίου. Επίσης (και εξίσου σημαντικό) είναι πως ο Ιώσηπος ουδέποτε συνδέει τον θάνατο του Ιακώβου αυτού με την καταστροφή της Ιερουσαλήμ. Είτε ο Ωριγένης διαβάζει κάποιον παραχαραγμένο Ιώσηπο (ή του μετέφεραν λανθασμένα τα περιεχόμενα του βιβλίου) ή παραχαράσσει ο ίδιος τον Ιώσηπο.

Μπορούμε να είμαστε σίγουροι πάντως πως ο Ωριγένης δεν είναι ο πατέρας του παραχαραγμένου Testimonium Flavianum· δεν το αναφέρει καθόλου, παρόλο που βρίσκεται ουσιαστικά δυο σελίδες πίσω από το χωρίο για τον Ιωάννη το Βαπτιστή! Ο Ευσέβιος παραμένει ο κύριος ύποπτος για την κατασκευή του Testimonium.

Πάντως δείχνει ιδιαίτερα ενοχλημένος που ο Ιώσηπος δε δέχεται την θεϊκότητα του Ιησού, αλλά αποδέχεται την ηθική ανωτερότητα του Ιακώβου και του Ιωάννη του Βαπτιστή. Είτε όντως έχει παραπληροφορηθεί για το περιεχόμενο της “Ιουδαϊκής Αρχαιολογίας”, είτε το παίζει ανήξερος.

02.08.2007 © Eliezer Yudkowsky
Άρθρο της σειράς:
“Μυστηριώδεις απαντήσεις σε μυστηριώδεις ερωτήσεις”
« Προηγούμενο | Επόμενο »

Μέχρι τώρα έχω διακρίνει την πίστη ως ελεγκτή αναμονών, πίστη στην πίστη, ισχυρισμούς και ζητωκραυγές. Από αυτές θα μπορούσαμε να ονομάσουμε “κανονικές πεποιθήσεις” εκείνες που ελέγχουν τις αναμονές μας και τις άλλες “ψευδοπεποιθήσεις”. Μία κανονική πεποίθηση μπορεί να είναι λανθασμένη ή παράλογη, π.χ. κάποιος που πραγματικά πιστεύει ότι η προσευχή θα γιατρέψει το άρρωστο μωρό του, αλλά οι άλλες προφανώς δεν είναι καν πεποιθήσεις.

Άλλη μια μορφή ψευδοπεποίθησης είναι η πίστη ως αναγνωριστικό ομάδας, ως τμήμα του να ανήκεις σε κάποια ομάδα. Ο Robin Hanson χρησιμοποιεί την εξαιρετική μεταφορά του να φοράς ασυνήθιστα ρούχα, μια στολή που χαρακτηρίζει μια ομάδα, όπως τα ράσα ενός ιερέα ή το εβραϊκό κάλυμα κεφαλής, οπότε αυτό μπορούμε να το ονομάσουμε “πίστη ως ένδυμα”.

Με όρους ρεαλιστικής ψυχολογίας, οι Μουσουλμάνοι που πέσανε με τα αεροπλάνα στους Δίδυμους Πύργους αναμφισβήτητα έβλεπαν τους εαυτούς τους ως ήρωες που υπερασπίζονταν την αλήθεια, την τιμή και τον ισλαμικό τρόπο ζωής από φριχτά εξωγήινα τέρατα, όπως στην ταινία ”Μέρα Ανεξαρτησίας”. Μόνο ένα πολύ άπειρο σπασικλάκι, από εκείνα που δεν έχουν ιδέα πώς βλέπουν τον κόσμο οι μη-σπασίκλες, θα τολμούσε να το πει αυτό σε ένα μπαρ στην Αλαμπάμα. Ένας Αμερικανός δε λέει τέτοια. Ένας Αμερικανός λέει ότι οι τρομοκράτες “μισούν την ελευθερία μας” και ότι το να πέφτεις σε κτίριο με αεροπλάνο είναι μια “δειλή πράξη”. Δεν κάνει να λες “ηρωική αυτοθυσία” και “βομβιστής αυτοκτονίας” στην ίδια πρόταση, ακόμα κι αν απλώς θες να περιγράψεις με ακρίβεια το πώς βλέπει ο εχθρός τον κόσμο. Η έννοια και μόνο της γενναιότητας και του αλτρουισμού ενός βομβιστή αυτοκτονίας είναι εχθρικό ένδυμα – μπορείς να το καταλάβεις εύκολα, αφού ο Εχθρός τα λέει αυτά. Η δειλία και η ψυχοπάθεια του βομβιστή αυτοκτονίας είναι αμερικανικό ένδυμα. Όταν μιλάς για το πώς βλέπει ο Εχθρός τον κόσμο, δε χωράνε εισαγωγικά· αυτό θα ήταν σα να ντυνόσουνα Ναζί τις Απόκριες.

Η πίστη ως ένδυμα ίσως εξηγεί πώς οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται με πάθος για ψευδοπεποιθήσεις. Η απλή πίστη στην πίστη ή ο θρησκευτικός ισχυρισμός δε θα μπορούσαν να δημιουργήσουν γνήσια, βαθιά, έντονα συναισθήματα. Ή μάλλον αυτό υποπτεύομαι· ομολογώ πως δεν είμαι ειδικός στον τομέα. Αλλά η εντύπωση που έχω αποκομίσει είναι η εξής: Οι άνθρωποι που έχουν σταματήσει να περιμένουν ορατά αποτελέσματα της θρησκείας τους, θα προσπαθήσουν πολύ να πειστούν ότι έχουν πάθος και αυτή η απόγνωση μπορεί να γίνει αισθητή ως πάθος. Δεν είναι όμως η ίδια φωτιά που είχαν ως παιδιά.

Από την άλλη μεριά, είναι πολύ εύκολο για έναν άνθρωπο να ανήκει γνήσια, παθιασμένα, με όλο του το είναι, σε μία ομάδα, να ζητωκραυγάζει για την αγαπημένη του αθλητική ομάδα. (Αυτό είναι το θεμέλιο της παλάντζας μεταξύ Ρεπουμπλικάνων και Δημοκρατικών και αντίστοιχων περιπτώσεων ψευδοδιλημμάτων σε άλλες χώρες, αλλά αυτό είναι ζήτημα για άλλη ανάρτηση). Το να θεωρείς τον εαυτό σου μέλος μια ομάδας είναι πολύ ισχυρή συναισθηματική δύναμη. Οι άνθρωποι πεθαίνουν γι’αυτό. Και μόλις καταφέρεις κάποιον να δεθεί σε μια ομάδα, τις πεποιθήσεις που φοράει η ομάδα θα τις υπερασπίζεται με το ίδιο πάθος που υπερασπίζεται και την ίδια την ομάδα.

Να ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο από το Scientific American που εμφανίστηκε στην ιστοσελίδα τους πέρυσι, στα μέσα του 2011 (το είδα στο Atheist Oasis μόνο που τα δικά τους συμπεράσματα μου φαίνονται υπερβολικά βεβιασμένα δεδομένης της έρευνας).

Η μελέτη στην οποία αναφέρεται το άρθρο είναι η μελέτη των Amy D.Owen, R.David Hayward, Harold G.Koenig, David C.Steffens και Martha E.Payne με τίτλο “Θρησκευτικοί Παράγοντες και Ατροφία του Ιπποκάμπου στην Τρίτη Ηλικία” (“Religious Factors and Hippocampal Atrophy in Late Life”) και μπορείτε να τη διαβάσετε αυτούσια εδώ (δεν είναι και πολύ μεγάλη).

To Scientific American σημειώνει για την έρευνα αυτή (αν και με περισσό ενθουσιασμό) μεταξύ άλλων:

 

Σε αυτή την έρευνα, οι Owen κ.ά. χρησιμοποίησαν μαγνητική τομογραφία για να μετρήσουν τον όγκο του ιπποκάμπου, ενός κεντρικού τμήματος του μεταιχμιακού συστήματος που εμπλέκεται με το συναίσθημα και τη δημιουργία αναμνήσεων. Αξιολόγησαν τις μαγνητικές 268 ανδρών και γυναικών 58 ετών και άνω (από τις νοτιοανατολικές πολιτείες των ΗΠΑ), που αρχικά είχαν συγκεντρωθεί για τις ανάγκες της μελέτης “Νευρο-νοητικά Αποτελέσματα της Κατάθλιψης στους Ηλικιωμένους”, αλλά είχαν απαντήσει και αρκετές ερωτήσεις σχετικά με τις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις. Η έρευνα των Ownen κ.ά. είναι μοναδική στο ότι εστιάζει συγκεκριμένα στη σύγκριση θρήσκων και άθρησκων ατόμων. Αυτή η έρευνα επίσης ξεχώρισε από τους συμμετέχοντες και άτομα που ήταν “αναγεννημένα” ή είχαν θρησκευτικές εμπειρίες που τους άλλαξαν τη ζωή.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ιδιαίτερα μεγαλύτερη ατροφία στον ιππόκαμπο σε άτομα που ανέφεραν πως είχαν θρησκευτικές εμπειρίες που τους άλλαξαν τη ζωή. Επιπλέον βρήκαν σημαντικά μεγαλύτερη ατροφία του ιπποκάμπου μεταξύ αναγεννημένων Προτεσταντών, Καθολικών και ατόμων που δεν ανήκαν σε κάποιο θρήσκευμα σε σχέση με Προτεστάντες που δεν δήλωναν αναγεννημένοι.

Οι ερευνητές ερμηνεύουν τα αποτελέσματά τους ως εξής (και σημειωτέον πως και οι ίδιοι παραδέχονται τα μειονεκτήματα της έρευνας και το πρωτότυπό της, οπότε δεν μπορεί να γίνει σύγκριση με παλιότερη έρευνα)

 

Ένας τρόπος να ερμηνευθούν τα ευρήματα είναι εντός του πλαισίου της υποτιθέμενης επίπτωσης του αθροιστικού άγχους στον ιππόκαμπο. Αν και κάποιες θρησκευτικές μεταβλητές έχει βρεθεί να έχουν θετικές επιπτώσεις στην πνευματική υγεία, άλλοι θρησκευτικοί παράγοντες μπορούν να είναι πηγή άγχους. Η έρευνα σχετικά με τη βιολογική διαδικασία με την οποία μπορεί το άγχος να επηρεάσει τον όγκο του ιπποκάμπου εξέτασε κυρίως το νευρωνικό θάνατο, μειωμένη νευρογένεση και δενδριτική απόσυρση. Η υπόθεσης ευαισθησίας στα γλυκοκορτικοειδή προτάσσει πως το χρόνιο άγχος αλλάζει τον ιππόκαμπο αυξάνοντας τα επίπεδα γλυκοκορτικοοειδών, τα οποία με τη σειρά τους αυξάνουν το χρονικό διάστημα κατά το οποίο ο ιππόκαμπος καθίσταται επιρρεπής σε ζημιά από άλλες πηγές. Η μέτρηση του άγχους που χρησιμοποιήθηκε σ’αυτή τη μελέτη δε συσχετίστηκε με αλλαγές στον όγκο του ιππόκαμπου, πιθανώς λόγω του ότι εντόπισε πηγές άγχους που ήταν οξείες και όχι αθροιστικές. Η έρευνα δείχνει πως η σχέση μεταξύ άγχους και όγκου του ιπποκάμπου εντοπίζεται στο αθροιστικό και όχι στο οξύ άγχος, και αυτό καθιστά το πλαίσιο του αθροιστικού άγχους ως εύλογη ερμηνεία των αποτελεσμάτων.

Μεγαλύτερη ατροφία του ιπποκάμπου παρατηρήθηκε κατά μήκος σε αυτή τη μελέτη μεταξύ αναγεννημένων Προτεσταντών, Καθολικών και εκείνων που δήλωναν πως δεν ανήκαν σε κάποιο θρήσκευμα, σε σχέση με μη αναγεννημένους Προτεστάντες. Αυτά τα ευρήματα ίσως αντικατοπτρίζουν ενδεχόμενο αθροιστικό άγχος που σχετίζεται με το να είναι κανείς μέλος μιας θρησκευτικής μειονότητας. Αν και θρησκευτικοί παράγοντες έχουν συσχετιστεί θετικά με τη νοητική υγεία, μελέτες έχουν δείξει πως τα μέλη θρησκευτικών μειονοτήτων μπορεί να εκτίθενται σε αγχογόνους παράγοντες που σχετίζονται με αυτή τους την επιλογή. Μεγαλύτερη ατροφία του ιπποκάμπου βρέθηκε να σχετίζεται κατά μήκος και με την ύπαρξη θρησκευτικών εμπειριών που άλλαξαν τη ζωή του ατόμου. Πνευματικές εμπειρίες που δεν ερμηνεύονται εύκολα εντός του νοητικού πλαισίου ή ενός συνόλου θρησκευτικών πεποιθήσεων έχει δειχθεί σε παλαιότερες έρευνες να δημιουργούν προβλήματα στην ατομική ευεξία. Τέτοιες εμπειρίες έχουν τη δυνατότητα να παράξουν αμφιβολίες για πεποιθήσεις που το άτομο παλαιότερα δεν αμφέβαλε, και αυτό να προκαλέσει αθροιστικό άγχος, ακόμα και αν η εμπειρία είχε χαρακτηριστεί ως θετική. Αν η εμπειρία προκαλέσει αλλαγή θρησκευτικής ομάδας, τα υπάρχοντα κοινωνικά δίκτυα μπορούν να διασπαστούν ως αποτέλεσμα. Έτσι, ως πιθανές πηγές αθροιστικού άγχους, και τα μέλη θρησκευτικών μειονοτήτων και οι συνταρακτικές θρησκευτικές εμπειρίες μπορούν να συμβάλλουν στη δημιουργία συνθηκών που δρουν αρνητικά για τον όγκο του ιπποκάμπου.

Ουσιαστικά οι μελετητές εικάζουν πως το παρατεταμένο άγχος λόγω θρησκευτικών πεποιθήσεων μπορεί να προκαλέσει μείωση του όγκου του ιπποκάμπου. Προτείνουν πως το άγχος μπορεί να οφείλεται είτε λόγω της συμμετοχής σε θρησκευτικές μειονότητες (το ίδιο βρήκαν να ισχύει και για μη θρησκευόμενος, ως κατ’εξοχήν μέλη θρησκευτικής μειονότητας στις ΗΠΑ), ή και να εξωτερικοποιείται ως μεγάλη φαινομενικά βεβαιότητα (ως born-again αναγέννηση ή μετά από μια συγκλονιστική πνευματική εμπειρία). Αλλά δεδομένου πως είναι η πρώτη φορά που γίνεται μια τέτοια είδους έρευνα, τα αποτελέσματά της δεν μπορούν να επαληθευτούν (ειδικά και λόγω των γεωγραφικών περιορισμών της έρευνας).

Τα ευρήματα της μελέτης είναι σίγουρα πολύ ενδιαφέροντα, αλλά έχω κι άλλον ένα λόγο που την αναφέρω. Είναι το ότι βλέπω πως αρκετοί συνάθεοι πέσανε με τα μούτρα να χαρούνε με την είδηση λες και αποδεικνύει κάποια ιδιαίτερη ψυχοπαθολογία της θρησκείας (που προφανώς δεν το κάνει, αφού παρόμοια ευρήματα υπήρξαν και για μη θρησκευόμενους).

Πάντως θα είναι ενδιαφέρον να δούμε στο μέλλον αν θα επιβεβαιωθούν τα ευρήματα της έρευνας περί ατροφίας του ιπποκάμπου λόγω θρησκειογενούς άγχους.

Blaise Pascal (1623-1662) was a French mathematician and physicist and made great progress in the formulation of the laws of probability. At the same time he was also part of the dispute between Jansenites and Jesuits and for this reason he wrote his famous book “Thoughts” (Pensées) which contains the now infamous “Pascal’s Wager”

Typically the Wager is quoted as such: “If you bet on God’s existence and he indeed exists, you win everything; otherwise yoy lose nothing”. Needless to say that Pascal wrote a lot more stuff than a single sentence on the matter. You can read it below and I will make my comments afterwards (the numbers in square brackets are marked sentences to be used later for commenting). You can read the entire book at Project Guttenberg.

THOUGHTS, section 233

by Blaise Pascal

Infinite—nothing.—Our soul is cast into a body, where it finds number, time, dimension. Thereupon it reasons, and calls this nature, necessity, and can believe nothing else.

Unity joined to infinity adds nothing to it, no more than one foot to an infinite measure. The finite is annihilated in the presence of the infinite, and becomes a pure nothing. So our spirit before God, so our justice before divine justice. There is not so great a disproportion between our justice and that of God, as between unity and infinity. [1]

The justice of God must be vast like His compassion. Now justice to the outcast is less vast, and ought less to offend our feelings than mercy towards the elect. [2]

We know that there is an infinite, and are ignorant of its nature. As we know it to be false that numbers are finite, it is therefore true that there is an infinity in number. But we do not know what it is. It is false that it is even, it is false that it is odd; for the addition of a unit can make no change in its nature. Yet it is a number, and every number is odd or even (this is certainly true of every finite number). So we may well know that there is a God without knowing what He is. [3] Is there not one substantial truth, seeing there are so many things which are not the truth itself?

We know then the existence and nature of the finite, because we also are finite and have extension. We know the existence of the infinite, and are ignorant of its nature, because it has extension like us, but not limits like us. But we know neither the existence nor the nature of God, because He has neither extension nor limits. [4]

But by faith we know His existence; in glory we shall know His nature. [5] Now, I have already shown that we may well know the existence of a thing, without knowing its nature.

Let us now speak according to natural lights.

If there is a God, He is infinitely incomprehensible, since, having neither parts nor limits, He has no affinity to us. We are then incapable of knowing either what He is or if He is. [6] This being so, who will dare to undertake the decision of the question? Not we, who have no affinity to Him.

Who then will blame Christians for not being able to give a reason for their belief, since they profess a religion for which they cannot give a reason? They declare, in expounding it to the world, that it is a foolishness, stultitiam and then you complain that they do not prove it! If they proved it, they would not keep their word; it is in lacking proofs, that they are not lacking in sense. [7] “Yes, but although this excuses those who offer it as such, and takes away from them the blame of putting it forward without reason, it does not excuse those who receive it.” [8] Let us then examine this point, and say, “God is, or He is not.” But to which side shall we incline? Reason can decide nothing here. There is an infinite chaos which separated us. A game is being played at the extremity of this infinite distance where heads or tails will turn up. What will you wager? According to reason, you can do neither the one thing nor the other; according to reason, you can defend neither of the propositions.[9]

Do not then reprove for error those who have made a choice; for you know nothing about it. “No, but I blame them for having made, not this choice, but a choice; for again both he who chooses heads and he who chooses tails are equally at fault, they are both in the wrong. The true course is not to wager at all.”[10]

Yes; but you must wager. It is not optional. [11] You are embarked. Which will you choose then? Let us see. Since you must choose, let us see which interests you least. You have two things to lose, the true and the good; and two things to stake, your reason and your will, your knowledge and your happiness; and your nature has two things to shun, error and misery. [12] Your reason is no more shocked in choosing one rather than the other, since you must of necessity choose. This is one point settled. But your happiness? Let us weigh the gain and the loss in wagering that God is. Let us estimate these two chances. If you gain, you gain all; if you lose, you lose nothing. Wager, then, without hesitation that He is.—”That is very fine. Yes, I must wager; but I may perhaps wager too much.”[13] —Let us see. Since there is an equal risk of gain and of loss, if you had only to gain two lives, instead of one, you might still wager. But if there were three lives to gain, you would have to play (since you are under the necessity of playing), and you would be imprudent, when you are forced to play, not to chance your life to gain three at a game where there is an equal risk of loss and gain. But there is an eternity of life and happiness. And this being so, if there were an infinity of chances, of which one only would be for you, you would still be right in wagering one to win two, and you would act stupidly, being obliged to play, by refusing to stake one life against three at a game in which out of an infinity of chances there is one for you, if there were an infinity of an infinitely happy life to gain. But there is here an infinity of an infinitely happy life to gain, a chance of gain against a finite number of chances of loss, and what you stake is finite. It is all divided; wherever the infinite is and there is not an infinity of chances of loss against that of gain, there is no time to hesitate, you must give all. And thus, when one is forced to play, he must renounce reason to preserve his life, rather than risk it for infinite gain, as likely to happen as the loss of nothingness.[14]

For it is no use to say it is uncertain if we will gain, and it is certain that we risk, and that the infinite distance between the certainty of what is staked and the uncertainty of what will be gained, equals the finite good which is certainly staked against the uncertain infinite. It is not so, as every player stakes a certainty to gain an uncertainty, and yet he stakes a finite certainty to gain a finite uncertainty, without transgressing against reason. There is not an infinite distance between the certainty staked and the uncertainty of the gain; that is untrue. In truth, there is an infinity between the certainty of gain and the certainty of loss. But the uncertainty of the gain is proportioned to the certainty of the stake according to the proportion of the chances of gain and loss.[15] Hence it comes that, if there are as many risks on one side as on the other, the course is to play even; and then the certainty of the stake is equal to the uncertainty of the gain, so far is it from fact that there is an infinite distance between them. And so our proposition is of infinite force, when there is the finite to stake in a game where there are equal risks of gain and of loss, and the infinite to gain. This is demonstrable; and if men are capable of any truths, this is one.

“I confess it, I admit it. But, still, is there no means of seeing the faces of the cards?”—Yes, Scripture and the rest, etc. [16] “Yes, but I have my hands tied and my mouth closed; I am forced to wager, and am not free. I am not released, and am so made that I cannot believe. What, then, would you have me do?”[17]

True. But at least learn your inability to believe, since reason brings you to this, and yet you cannot believe. Endeavour then to convince yourself, not by increase of proofs of God, but by the abatement of your passions. You would like to attain faith, and do not know the way; you would like to cure yourself of unbelief, and ask the remedy for it. Learn of those who have been bound like you, and who now stake all their possessions. These are people who know the way which you would follow, and who are cured of an ill of which you would be cured. Follow the way by which they began; by acting as if they believed, taking the holy water, having masses said, etc. Even this will naturally make you believe, and deaden your acuteness.—”But this is what I am afraid of.”—And why? What have you to lose?[18]

But to show you that this leads you there, it is this which will lessen the passions, which are your stumbling-blocks.

The end of this discourse.—Now, what harm will befall you in taking this side? You will be faithful, honest, humble, grateful, generous, a sincere friend, truthful. Certainly you will not have those poisonous pleasures, glory and luxury; but will you not have others? I will tell you that you will thereby gain in this life, and that, at each step you take on this road, you will see so great certainty of gain, so much nothingness in what you risk, that you will at last recognise that you have wagered for something certain and infinite, for which you have given nothing.

“Ah! This discourse transports me, charms me,” etc.[19]

If this discourse pleases you and seems impressive, know that it is made by a man who has knelt, both before and after it, in prayer to that Being, infinite and without parts, before whom he lays all he has, for you also to lay before Him all you have for your own good and for His glory, that so strength may be given to lowliness.[20]

Given the fact that there have been plenty of analyses of the Wager in general, I’ll focus mainly on Pascal’s text itself. Though I do mention the traditional objections at the end, you can easily find more detailed analyses in that respect on the web.

So, let’s get this critique started… and boy do I have stuff to say. If you read the text carefully, you might have a pretty good guess what I’m gonna start with. (BTW, if you click a link and jump to the text, you can return to the previous location with your browser’s back button or Alt+←)

Thoughts on the text

• Read sentence [6] again and then all the preceding ones. Under normal circumstances we might reject the entire Wager on this introduction alone. We cannot know whether God exists or what he is (a remarkably agnostic admition), but God is infinitely just and good [1], he makes certain to satisfy the human sense of justice [2], we can know God exists(!!) [3], we know he is boundless [4] and faith is a tool that allows us to know him [5].

  Dare I assume that Pascal must have had been drinking when he wrote the Wager and/or he had just returned home from a tavern where he had spent his evening playing cards; hence the inspiration for his Wager?

  I honestly need a lot of time to recover after reading this complete hogwash. I’m not surprised that apologists only present the core of the Wager and not the whole text. Why do atheists fall into this? Perhaps the question is rhetorical, since the Wager is interesting, if one ignores Pascal’s silly argumentation.

  And yes, I realize that the paragraph opens with an “if”, but the conditional is God’s existence, which he accepts (not to mention that he uses sentence [6] as an excuse for the Christians’ inability to provide reasons for their faith), so it’s clear that this is no mere rhetorical question.

• Sentence [7] is ridiculous. Christians believe in something they cannot provide reasons for, so it’s illogical to ask for reasons. Of course, the main question is why they believed in something un-reasonable in the first place. But I doubt that Christians would accept that they believe without any reason.

  Basically, Pascal wants to convince us that anyone has the right to believe in something he cannot explain and doesn’t need to justify his faith to anyone (so far so good) but the problem arises when he tries to convince someone to join his faith. So, if I declare my belief in something non-provable, I’m exempt from criticism because it’s non-provable, because I declared it so (WTF!) This is basically the whole reason for the formulation of the bet, as can be glimpsed by sentence [8]. It’s a method to safely keep oneself clear of criticism and retain the ability to proselytize. It’s having your cake and eating it too. At least Pascal has the dignity to accept that according to his analysis no one has any reason to accept Christianity prima facie, because none can be offered (apart from the Wager).

• The irrationality continues. In sentence [9] Pascal admits yet again that agnosticism is the logical option, but rejects its without any reason in [11] as an answer to his hypothetical companion. [10]. Why? Cos I say so, that’s why. What? You’re too good to gamble in my casino?

• Now let’s see what the Wager entails. You put on the table your reason, your will, your knowledge and your happiness. [12] The potential gain is what’s real, good and the lack of error and sadness, if God exists. [13] It’s justifiable for the hypothetical atheist to say that he might put on the table more than he’s willing to lose. Pascal rambles on the next paragraph (in a fairly complex manner) that anything the atheist bets is little because the human life is finite, while the gain is infinite.

  He ignores a very important point, though. For an atheist who doesn’t believe in an afterlife, his finite life is all he’s got. It may be finite, but its value is infinite, and as Pascal certainly knew as a mathematician, every subdivision of infinity is infinite. The atheist doesn’t put on the table something finite, but in practically infinite. What price could someone who doesn’t believe in the beyond attach to this logic, will, knowledge and happiness?

• Futhermore, in sentence [14] Pascal tries to make us believe that the chances of winning and losing are 50-50. I sincerely doubt that even himself believed that. But today, with all the holes that science plugs up -holes where God used to hide in- like the existence of the soul for example, I really doubt if it can be argued that the chances are 50-50. But let’s roll with it. We have a bet in which the atheist loses a part of his infinitely valuable life to gain life eternal. “All in” as Pascal says. Pascal recognizes this when he says in [15] that the potential loss must be relative to the potential gain; and it’s true that people often risk something finite to gain something finite. But here we have an infinity against an infinity. Are the two really comparable? This isn’t a bet like: “If you lose, you lose your only house, if you win, you win another one”, but a russian roulette with 3 bullets in a six-shooter (and russian roulette is played for the wits, not the gain).

• When the atheist asks for more information on the bet, the reply is for him to read the Bible [16] All suggestions of agnosticism were a smokescreen and we need no further verification. It’s also obvious that only Christianity is worth including in the Wager. If this is based on his “proofs” that Jesus was the Messiah (“Pensées”, 736-801) I am not impressed.

• After this we have perhaps the worst section of the text. The atheist says: “I am so made that I cannot believe” [17] The reply Pascal considers perfectly normal [18] boils down to “Pretend you believe”. Why didn’t we think of this sooner? If you want to win the favour of an all-knowing, omnipresent deity, the solution is of course hypocritical faitn. Doh?! Surely this will secure the way to heaven! It’s not like the Bible warns against this. Oh, and in the end you might become entranced enough that you might end up really believing! How exciting! Integrity is obviously worthless in heaven.

  “But that’s what I fear!”

  “Why? What do you have to lose? And you have some much to gain!” Well, you’ll lose your logic, your integrity (so you’ll be both stupid and a hypocrit) which, as we all know, has no effect on the human psyche. You can easily live your life without logic and without “poisonous pleasures” (as Pascal mentions later on). And all this to gain an eternity with a God I am perfectly familiar with (as he ends up saying), but has no knowledge of (as he said in the beginning). This Wager really couldn’t get any more seductive.

• And this entire text was written after a prayer to this known-unknown God and he also prayed after writing it; one assumes that he did so to make sure his text met with divine approval? In sentence [20] Pascal almost attempts to convince us that this section was divinely inspired. And in [19] Pascal manages to convince his hypothetical atheist and he is made to exclaim: “Ah! This discourse transports me, charms me!”. So he managed to convinced the atheist with all his marvelous arguments. No wonder that atheist had no problem gambling with this logic; he had none to begin with!

• And a final point. I find it commendable that the writer, his poor logic aside, at no point does he threaten his hypothetical atheist with hellfire. That’s something, I guess.

Thoughts on the Wager

Let’s distill the Wager a bit. Pascal presents us with these possibilities:

or in a more simplified way from an atheist perspective and marking the successful predictions:

	God exists	God does not exist
I believe God exists
I do not believe God exists

Looking at the bet in this light, it’s easy to be tempted and bet on God. It’s 50-50. Of course God non-existence makes one wonder how virtuous christian virtues are without divine support. Also (as I’ve already mentioned) Pascal does not bring up Hell at all. I’ll now make some changes to the Wager to make it more realistc (since it can be used for any deity) removing the literary decor.

	God exists	Allah exists	Neither deity exists
I believe God exists
I believe Allah exists
I believe in neither God

Wow… the odds are now 1 in 3. Should I add another deity? Why not. We have three abrahamic religions and all three promise demise for the the faithful of the other two (and in case someone wonders, yes, I realize that theologically these are all the same entity, but are not treated as such by their adherents; not to mention that they appear to ask for exclusive worship).

	God exists	Allah exists	Yahweh exists	No gods exist
I believe God exists
I believe Allah exists
I believe Yahweh exists
I do not believe any god exists

Now we’re down to 1 in 4. For every deity we add (and asks for exclusive worship) the chances for a successful bet drop (the denominator increases by 1). When the diagram is so full of red Xs, it doesn’t look so appealing.

And the matter can become even more complex when one considers the fact that Christianity is not a unified religion, but comprises many denominations, some of which threaten with hellfire those who do not accept their particular theological flavour. So even if one won the original Wager, that the Christian God exists (50-50) hidden under it is another bet with numerous alternatives (and the betting fun can continue!)

And let’s not forget that we calculated all odds as being equally likely. For an atheist they aren’t. An atheist might accept that the chance for there being a deity is 50-50, so the Christian God, Allah and Yahweh are all squeezed in that 50% and each one claims 16.6% of the pie.

I will close my article by condemning again a point Pascal brings up. If the Christian God has the traits we generally attribute to him, then feigning faith is equally dangerous with not having faith at all; not to mention that the stupefying method he offers for suppressing logic can be lethally dangerous.

The question of God’s existence is too important a question (and for some too critical) to irresponsibly gamble with.

Στην Αγγλία, απ,ό,τι φαίνεται,καλά κρατεί το πρόβλημα της λογοκρισίας (ενεργής και αυτολογοκρισίας) για την ικανοποίηση των ευαισθησιών της μουσουλμανικής κοινότητας. Η οργάνωση “Ένας νόμος για όλους” (“One Law for All”, που προσπαθεί να πολεμήσει την άτυπη καθιέρωση της Σαρία στις μουσουλμανικές κοινότητες στην Αγγλία και να ενημερώσει κυρίως τις γυναίκες και τα παιδιά για τα δικαιώματα που τους παρέχει η αγγλική νομοθεσία) οργανώνει στις 11 Φεβρουαρίου συγκέντρωση διαμαρτυρίας κατά της λογοκρισίας στο κέντρο του Λονδίνου, μετά από πολλαπλά περιστατικά λογοκρισίας.

Γνώριζα πως στην Αγγλία υπήρχαν προβλήματα με τις εκεί μουσουλμανικές κοινότητες, αλλά δε φανταζόμουνα πως θα είχαν φτάσει σε σημείο που να απαιτεί πλέον συγκέντρωση διαμαρτυρίας.

Ακολουθεί η ανακοίνωσή τους (στοιχεία επικοινωνίας και περισσότερες πληροφορίες για τα περιστατικά μπορείτε να βρείτε στη δική τους σελίδα). Έχω πραγματικά μεγάλη περιέργεια να δω πόσος κόσμος θα συγκεντρωθεί και αν θα υπάρξουν παρατράγουδα (αν και πραγματικά το απεύχομαι).

 

ΣΗΜΕΙΩΣΤΕ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 11 Φεβρουαρίου 2012
Μια μέρα για την Υπεράσπιση της Ελευθερίας του Λόγου

Η οργάνωση “Ένας Νόμος για Όλους” συγκαλεί συγκέντρωση για την υπεράσπιση της ελεύθερης έκφρασης και το δικαίωμα στην κριτική κατά της θρησκείας στις 11 Φεβρουαρίου 2012 στο κέντρο του Λονδίνου από τις 2 ως τις 4 μμ.

Ζητάμε επίσης να γίνουν ταυτόχρονες εκδηλώσεις και ενέργειες για την υπεράσπιση της ελευθερίας της έκφρασης στις 11 Φεβρουαρίου σε χώρες σε όλο τον κόσμο.

Η σύγκληση της συγκέντρωσης έπεται του αυξημένου αριθμού επιθέσεων στην ελευθερία της έκφρασης στο Ηνωμένο Βασίλειο, συμπεριλαμβανομένων ενός 17χρονου που αναγκάστηκε να απομακρύνει ένα σκίτσο “Jesus and Mo” ή να αποβληθεί καθώς και την απαίτηση του University College London Union να απομακρύνει η αθεϊστική ένωση ένα σκίτσο “Jesus and Mo” από τη σελίδα της στο facebook. Επίσης έπεται των απειλών βίας (με εμπλοκή και της αστυνομίας) και της ακύρωσης μιας συνάντησης στο Queen Mary College όπου η εκπρόσωπος της “Ένας Νόμος για Όλους” Anne Marie Waters θα εκφωνούσε ομιλία με θέμα τη Σαρία. Μία ισλαμική ιστοσελίδα με σύνθημα “Ποιος έδωσε σ’αυτούς τους κουφάρ δικαίωμα να μιλάνε;” ζητούσε να παρεμποδιστεί η συγκέντρωση. Δύο μέρες αργότερα όμως, στο ίδιο κολέγιο, η Ισλαμική Ένωση οργάνωσε συνάντηση με θέμα το παραδοσιακό Ισλάμ με έναν ομιλητή που ζητούσε θάνατο για τους αποστάτες, εκείνους που χλευάζουν το Ισλάμ και τους κοσμικούς Μουσουλμάνους.

Αν και τίποτα από αυτά δεν είναι καινούριο, τα τελευταία γεγονότα αποκαλύπτουν ότι οι Μουσουλμάνοι νιώθουν ιδιαίτερα άνετα να περικόπτουν δημόσια την ελευθερία της έκφρασης, ειδικά δεδομένης της στήριξης που λαμβάνουν από πανεπιστήμια και άλλα σώματα στο όνομα της ανεκτικότητας, της πολιτισμικής ευαισθησίας και του σεβασμού.

Το δικαίωμα να κριτικάρουμε τη θρησκεία, όμως, είναι θεμελιώδες δικαίωμα και για πολλούς κρίσιμο, συμπεριλαμβανομένων και των Μουσουλμάνων.

Προφανώς ήρθε η ώρα να σταθούμε στέρεα και χωρίς συμβιβασμούς υπέρ της ελευθερίας της έκφρασης και κατά κάθε μορφής απειλής και λογοκρισίας.

Η 11η Φεβρουαρίου θα είναι η ευκαιρία μας για να το πραγματοποιήσουμε.

Να είσαι κι εσύ εκεί.

Φτάνει πια.

Ο πολιτισμικός πόλεμος στις ΗΠΑ συνεχίζει να φουντώνει. Η τελευταία σύρραξη μαίνεται στo Cranston του Rhole Island. Τι έγινε εκεί εν συντομία:

Στο δημόσιο λύκειο της πόλης υπήρχε για πολλά χρόνια κρεμασμένο στο γυμναστήριο το διπλανό πανό, που περιλαμβάνει μια γενικόλογη προσευχή στο χριστιανικό Θεό. Όταν άρχισε να φοιτά στο λύκειο η 16χρονη Jessica Ahlquist αναγνώρισε ότι το πανό ήταν ενάντια στην συνταγματική απαγόρευση προώθησης της θρησκείας από το κράτος (γι’αυτό και σημείωσα με έντονα γράμματα το ότι το λύκειο είναι δημόσιο) και έφτιαξε μια σελίδα στο facebook για να συγκεντρώσει υποστήριξη για να κατέβει το πανό. Για τον κόπο της αυτό μάζεψε ουκ ολίγες βρισιές και κατάρες.

Όταν η ACLU (Αμερικανική Ένωση για τις Ελευθερίες του Πολίτη) αποφάσισε να μηνύσει το σχολίο για το πανό, η Jessica Ahlquist αποφάσισε να είναι η καταγγέλουσα στη μήνυση. Το σχολείο, αντί να συμβιβαστεί εξωδίκως και να κατεβάσει το πανό προτίμησε να εμπλακεί σε μια δίκη για να υποστηρίξει τον παραδοσιακό χαρακτήρα του πανό· μια δίκη την οποία θα έχανε 100% (καθώς εναντίον τους είχαν εκτός από το ίδιο το Σύνταγμα και άφθονα δεδικασμένα για παρόμοιες περιπτώσεις). Και όπως ήταν αναμενόμενο, το σχολείο έχασε πανηγυρικά όταν ο δικαστής έβγαλε την απόφασή του στις 11/1/2012, όπου τους διατάσσει να κατεβάσουν το πανό εντός 10 ημερών. Από την απόφαση:

Αν και όλοι συμφωνούμε ότι κάποιες παραδόσεις θα πρέπει να τιμώνται, άλλες πρέπει να θάβονται καθώς οι εθνικές μας αξίες και οι έννοιες της ανεκτικότητας και του πλουραλισμού εξελίσσονται. Εν πάσι περιπτώσει, η ιστορία και η παράδοση δεν αρκούν για να καλύψουν μια συνταγματική εκτροπή. Το Δικαστήριο συμπεραίνει πως οι σκοποί του Cranston, οταν τοποθέτησαν το πανό και όταν πρόσφατα ψήφισαν να το κρατήσουν, προφανώς δεν ήταν σύμφωνοι με τις αρχές του κοσμικού κράτους.

Μέχρι στιγμής δεν έγινε κάτι πρωτότυπο. Αυτό που ακολούθησε ήταν δυστυχώς εξίσου αναμενόμενο:

• Ας την πέσουμε όλοι στο κορίτσι με το πανό #γαμιστετηνπουτανα
• Μα την Παναγιά η @jessicaahlquist στη μούρη θα φάει γροθιά
• lol Θέλω να την καρφώσω τη σκρόφα lol
• Μπορούμε να πούμε πολλά αστεία γι’αυτή τη βλαμμένη σκύλα, αλλά ποιος νοιάζεται #ησκυλαθαπαειστηνκολαση και θα τη βιάσει ο Σατανάς.
• Δεν είναι άνθρωπος είναι σκουπίδι
• Σίγουρα θα της στήσω καρτέρι αυτηνής της άθεας αύριο. Κανείς άλλος;
• Ναι, κι εγώ θέλω να αφαιρεθούν όλοι οι άθεοι από το σχολείο, πώς σας φαίνεται αυτό;
• Αν κατέβει το πανό, εύχομαι να καεί και το σχολείο μαζί!
• Πώς νιώθεις να είσαι το πιο μισητό άτομο στο Rhode Island αυτή τη στιγμή; Σίχαμα και ντροπή του ανθρώπινου γένους.
• Ο Θεός θα σου γαμήσει τον κώλο με το πανό καριόλα
• Όταν καταλάβω όλο τον κόσμο θα κάνω ολοκαύτωμα σε όλους τους άθεους
• Σταυρώστε τη

Αυτό ήταν ένα ποτ-πουρί μηνυμάτων στο Twitter που μάζεψε η Greta Christina (και δεν τα έβαλα και όλα). Ακόμα και ο Αντιπρόσωπος του Rhode Island βγήκε στο ραδιοφωνο και θεώρησε σκόπιμο να στολίσει μια 16χρονη με κοσμητικά, όπως “ανδρείκελο”, “χειροκροτητή” και “σατανικό πλάσμα” (αργότερα το άλλαξε σε “την εξώθησαν σατανικοί άνθρωποι”)· το οποίο είναι παράλογο διότι τουλάχιστον ένας βουλευτής θα έπρεπε να έχει στοιχειώδη κατανόηση του Συντάγματος το οποίο ορκίστηκε να ακολουθεί.

Το οποίο αποδεικνύει άλλη μία φορά ότι 200+ χρόνια επιβεβλημένης κρατικής ουδετερότητας στο θέμα της θρησκείας δεν ήταν αρκετά για να καταστήσουν σαφές στους Χριστιανούς Αμερικανούς ότι σε δημόσιους χώρους δεν είναι δυνατόν να εκτίθενται θρησκευτικά σύμβολα. Και το να υπερασπίζεται κανείς το Σύνταγμα και τα δικαιώματά του καθίσταται κατακριτέο όταν η τοπική πλειοψηφία διαφωνεί. Και αυτό το αναφέρω ως ιστορικό μάθημα για τα καθ’ημάς.

Πηγή Εικόνων: Friendly Atheist

Για σήμερα το ιστολόγιό μου θα μείνει συσκότισμένο. Αν θέλετε να στηρίξετε κι εσείς την καμπάνια κατά των νομοσχεδίων SOPA και PIPA που στόχο έχουν τη λογοκρισία του Ίντερνετ στις ΗΠΑ (η οποία φυσικά θα μας επηρεάσει όλους και όχι μόνο τους Αμερικανούς) και έχετε ιστολόγιο στη WordPress, αντιγράψτε τον παρακάτω κώδικα (αν δε φαίνεται, σκρολάρετε προς τα κάτω) και βάλτε τον σε ένα Text Widget στο κεντρικό σας sidebar. Πάντως, μπορεί να σας ζορίσει λίγο το να επιλέξετε πίσω από τη γκριζατούρα.

EDIT: Τώρα παρατήρησα πως στον Firefox και τον Explorer δεν μπορείτε να επιλέξετε πίσω από το γκρι, όπως στον Opera, γι’αυτό και έβαλα τον κώδικα και στον τοίχο μου στο facebook. Αντιγράψτε τη διεύθυνση με το χέρι. (Αλλωστε, αυτό είναι και το νόημα της διαμαρτυρίας. Να ξεβολευτούμε)

http://www.facebook.com/profile.php?id=100000903852530

Το πρώτο κομμάτι με έντονα γράμματα ελέγχει τη διαφάνεια (0 σημαίνει αόρατο, 1 ή 100 σημαίνει πλήρως αδιαφανές· αλλάξτε τα όλα ταυτόχρονα). Το δεύτερο κομμάτι με έντονα γράμμα ελέγχει πόσο θέλετε να απέχει το κείμενο από το πάνω μέρος της οθόνης σε πίξελ. Το τρίτο παραπέμπει σε ένα άρθρο του Indymedia σχετικά με τα νομοσχέδια, αλλά μπορείτε να το αλλάξετε σε όποια σελίδα προτιμάτε για να ενημερωθούν όσοι Έλληνες ενδιαφέρονται.

Ο κώδικας είναι βασισμένος σε μια ιδέα του χρήστη Windwhistle από το φόρουμ της WordPress. Η διαμαρτυρία ξεκινά σήμερα στις 3:00 μμ ώρα Ελλάδος (8:00 πμ ώρα Νέας Υόρκης) και διαρκεί 24 ώρες, αν και οι μεγάλες ιστοσελίδες, όπως η Wikipedia και η κεντρική WordPress, έχουν ξεκινήσει ήδη. Τα ξαναλέμε αύριο.

Ενημέρωση 20/1/2012: Δείτε κι ένα ενημερωτικό βίντεο σχετικά με τα νομοσχέδια αυτά από το TED.