Ανώνυμοι Αλκοολικοί: Ούτε που το περίμενα!

Το παρακάτω άρθρο ασχολείται με την αμερικανική οργάνωση των Ανώνυμων Αλκοολικών (ΑΑ) και σχολιάζει τις πεποιθήσεις της. Δεν έχει κανένα σκοπό να θίξει κάποιον που παλεύει με τον αλκοολισμό, ούτε να εστιάσει στην αποτελεσματικότητα του προγράμματος. Οι αλκοολικοί που προσπαθούν να αποτοξινωθούν έχουν την αμέριστη συμπαράστασή μου. Αν είστε σε ομάδα ΑΑ και αυτό σας βοηθά, μπράβο σας! Σας συνιστώ να μη διαβάσετε το άρθρο. Το άρθρο δεν έχει συμβουλευτικό χαρακτήρα και επικεντρώνεται στις θρησκευτικές προεκτάσεις της φιλοσοφίας των ΑΑ.

 

 

 

Τις προάλλες έβλεπα ένα επεισόδιο της σειράς Bullshit! των γνωστών ταχυδακτυλουργών Penn και Teller. Το επεισόδιο ασχολούνταν με τη γνωστή οργάνωση “Ανώνυμοι Αλκοολικοί” (ΑΑ). Όποιος έχει δει αμερικάνικες ταινίες και σήριαλ, σίγουρα γνωρίζει αυτή την οργάνωση. Συχνά δικαστές στέλνουν υποχρεωτικά αλκοολικούς για να ξεπεράσουν την εξάρτησή τους στο οινόπνευμα στους ΑΑ. Σίγουρα είναι γνωστή ατάκα “Με λένε τάδε και είμαι αλκοολικός” ή “Με λένε τάδε και είμαι καλά”.

Το θέμα είναι, αν οι Penn & Teller ασχολούνται μόνο με “Μαλακίες!” γιατί ασχολούνται με τους Ανώνυμους Αλκοολικούς; Σίγουρα το σύστημά τους με τα 12 βήματα δουλεύει. Σωστά;

Απ’ό,τι φαίνεται, μάλλον όχι (σύμφωνα με το επεισόδιο). Περισσότερες πληροφορίες για την αποτελεσματικότητα των ΑΑ υπάρχουν και σ’αυτό το άρθρο της Wikipedia καθώς κι εδώ. Πιο ενδιαφέρον για έναν άθεο, όμως, είναι τα 12 βήματα του προγράμματος και οι 12 παραδόσεις των ΑΑ:

Τα 12 βήματα

1. Παραδεχθήκαμε ότι δεν είχαμε καμία δύναμη ενάντια στο αλκοόλ. Ότι οι ζωές μας είχαν γίνει ανυπόφορες.
2. Πιστέψαμε ότι μια Δύναμη μεγαλύτερη από τον εαυτό μας μπορούσε να επαναφέρει την ψυχική μας υγεία.
3. Αποφασίσαμε να παραδώσουμε τη θέληση μας και τις ζωές μας στη φροντίδα του Θεού, όπως Τον κατανοεί ο καθένας μας.
4. Κάναμε μια [εσωτερική] αναζήτηση και άφοβη καταγραφή των ηθικών μας αποθεμάτων.
5. Παραδεχθήκαμε στο Θεό, στους εαυτούς μας και σε κάποιο άλλο ανθρώπινο ον την ακριβή φύση των σφαλμάτων μας.
6. Είμαστε απόλυτα έτοιμοι να επιτρέψουμε στο Θεό να αφαιρέσει όλα αυτά τα ελλατώματα του χαρακτήρα μας.
7. Ταπεινά Του ζητήσαμε να απομακρύνει τις αδυναμίες μας.
8. Κάναμε μια λίστα όλων των ατόμων που βλάψαμε και αποφασίσαμε να επανορθώσουμε.
9. Επανορθώσαμε για τις πράξεις εναντίον όσο περισσότερων ανθρώπων είναι δυνατό, εκτός κι αν η επανόρθωση θα πλήγωνε περισσότερο τους ίδιους ή άλλους.
10. Συνεχίσαμε να καταγράφουμε [τη συμπεριφορά μας] και, όταν κάναμε λάθος, το παραδεχθήκαμε.
11. Αναζητήσαμε μέσω προσευχής και διαλογισμού να βελτιώσουμε την συνειδητή επαφή με το Θεό, όπως εμείς τον κατανοούμε, προσευχόμενοι μόνο για την αποκάλυψη της θέλησής Του και τη δύναμη να την πραγματοποιήσουμε.
12. Έχοντας βιώσει μια πνευματική αναγέννηση ως αποτέλεσμα αυτών των βημάτων, προσπαθήσαμε να μεταδώσουμε το μήνυμα και σε άλλους αλκοολικούς και να εφαρμόζουμε αυτές τις αρχές σε όλες μας τις δραστηριότητες.

Οι 12 παραδόσεις

1. Το κοινό μας ευ ζην έρχεται πρώτο. Η προσωπική μας ανάρρωση βασίζεται στην ενότητα των ΑΑ.
2. Για τον ομαδικό μας σκοπό υπάρχει μόνο μια υπέρτατη αυθεντία· ένας Θεός που μας αγαπά και εκφράζεται στην ομαδική μας συνείδηση. Οι ηγέτες μας δεν είναι παρά έμπιστοι υπηρέτες. Δεν μας κυβερνούν.
3. Η μόνη προϋπόθεση για να γίνει κανείς μέλος των ΑΑ είναι η επιθυμία να σταματήσει να πίνει.
4. Κάθε ομάδα θα πρέπει να είναι αυτόνομη, εκτός για ζητήματα που επηρεάζουν άλλες ομάδες ή τους ΑΑ ως σύνολο.
5. Κάθε ομάδα έχει έναν πρωτεύοντα στόχο: να μεταφέρει το μήνυμά της στον αλκοολικό που ακόμη υποφέρει.
6. Μια ομάδα ΑΑ ποτέ δε θα πρέπει να υποστηρίζει, να χρηματοδοτεί ή να δανείζει το όνομα ΑΑ σε καμία άλλη παρόμοια εξωτερική οργάνωση΄, ώστε να μην μας εκτρέψουν τα λεφτά, η ιδιοκτησία και η κοινωνική καταξίωση από τον πρωταρχικό μας στόχο [Νο 5]
7. Κάθε ομάδα ΑΑ πρέπει να είναι πλήρως αυτοσυντηρούμενη και να αρνείται κάθε εξωτερική βοήθεια.
8. Οι ΑΑ θα πρέπει να μην είναι επαγγελματίες, αλλά η υπηρεσία μας μπορεί να απασχολεί ειδικούς εργαζομένους.
9. Οι ΑΑ ποτέ δε θα πρέπει να οργανώνονται, αλλά μπορούμε να δημιουργούμε ομάδες ή επιτροπές υπεύθυνες για εκείνους που υπηρετούν.
10. Οι ΑΑ δεν έχουν άποψη για εξωτερικά ζητήματα. Γι’αυτό το όνομα ΑΑ δε θα πρέπει ποτέ να εμπλέκεται σε δημόσιες διαμάχες.
11. Οι δημόσιες σχέσεις βασίζονται στην ελξη μελών και όχι στην [ενεργή] προώθηση. Πάντα πρέπει να διατηρούμε την προσωπική μας ανωνυμία σε όλα τα επίπεδα του τύπου, ραδιοφώνου και ταινιών.
12. Η ανωνυμία είναι η πνευματική βάση όλων των παραδόσεών μας και μας θυμίζει να βάζουμε τις αρχές πάνω από τις προσωπικότητες.

Μένω άφωνος. Όλη η φιλοσοφία των ΑΑ είναι δομημένη πάνω σε θρησκευτικά στοιχεία. Και όχι μόνο αυτό. Το πιο παράξενο απ’όλα είναι ότι σε έναν εθισμένο θα περίμενε κανείς να τον βοηθήσει η τόνωση της αυτοπεποίθησής του. Άλλωστε, βασικό στοιχείο μιας οποιαδήποτε έξης είναι η μειωμένη αυτοπεποίθηση λόγω μιας δραστηριότητας που το άτομο αδυνατεί να ελέγξει πλήρως από μόνο του. Κι εδώ βλέπουμε ότι οι αρχές των ΑΑ θέτουν σα βασικό στοιχείο την πλήρη καταπίεση της προσωπικότητας. Εντύπωση προκαλεί και η αιτιολόγηση της ανωνυμίας. Δεν πρόκειται για προσπάθεια προστασίας της ταυτότητας του αλκοολικού, αλλά ώστε να καταπιεστεί η προσωπικότητά του προς όφελος των αρχών των ΑΑ! (Παράδοση 12) Αυτά τα στοιχεία αρκούν για να αρχίσει να μου βρωμάει κάτι.

Βέβαια, οι ΑΑ επιμένουν ότι δεν είναι θρησκευτική οργάνωση και ότι ο καθένας μπορεί να ερμηνεύσει τα θρησκευτικά στοιχεία όπως επιθυμεί.

Εντύπωση όμως προκαλεί και η ορολογία που χρησιμοποιείται από την οργάνωση. Σε ελληνικό ιστοτόπο των ΑΑ γίνεται αναφορά στην “αδελφότητα των ΑΑ”. Αυτό σίγουρα δεν βοηθά στη αποθρησκευτικοποίηση της ομάδας. Παράλληλα το βιβλίο του ιδρυτή της οργάνωσης στο οποίο καταγράφονται τα 12 βήματα είναι γνωστό ως “Το Μεγάλο Βιβλίο”. Το θρησκευτικό στοιχείο εδώ είναι προφανές. Η σελίδα αναφέρει μεταξύ άλλων στο FAQ της, σχετικά με το αν είναι θρησκευτική οργάνωση:

Οι Α.Α. δεν είναι κάποια θρησκευτική κοινωνία, εφ’ όσον δεν απαιτεί κάποια θρησκευτική ταυτότητα σαν όρο για να γίνει κάποιος μέλος. Αν και έχει υποστηριχτεί από πολλούς θρησκευτικούς ηγέτες, δεν σχετίζεται με κανέναν οργανισμό ή δόγμα. Συμπεριλαμβανόμενα μέλη είναι Καθολικοί, Προτεστάντες, Ιουδαίοι, μέλη άλλων ομάδων, αγνωστικιστές και άθεοι.

Το πρόγραμμα ανάρρωσης από τον αλκοολισμό των Α.Α. είναι αναμφισβήτητα βασισμένο στην αποδοχή ορισμένων πνευματικών αξιών. Το κάθε μέλος είναι ελεύθερο να ερμηνεύσει αυτές τις αξίες όπως νομίζει καλύτερα ή να μην σκεφτεί καθόλου γι’ αυτές. (έμφαση δική μου)

Τα περισσότερα μέλη πριν στραφούν στους Α.Α., είχαν παραδεχτεί πως δεν μπορούσαν πια να ελέγξουν την κατανάλωση αλκοόλ. Είχε γίνει πια μια δύναμη ανώτερη από εκείνους και αυτό είχε γίνει αποδεκτό με αυτούς τους όρους. Οι Α.Α. προτείνουν πως για να καταφέρουν και να διατηρήσουν τη νηφαλιότητα, οι αλκοολικοί χρειάζεται να αποδεχτούν και να πιστέψουν σε μια άλλη Δύναμη που την αναγνωρίζουν ως ανώτερη από εκείνους. Μερικοί αλκοολικοί επιλέγουν να αναγνωρίζουν την ίδια την ομάδα για τη δύναμη ανώτερη από εκείνους. Για πολλούς πάλι, η δύναμη αυτή είναι ο Θεός – όπως εκείνοι Τον καταλαβαίνουν. Άλλοι πάλι βασίζονται σε εντελώς διαφορετικές ιδέες για μια Ανώτερη Δύναμη.

Μερικοί αλκοολικοί, όταν έρχονται για πρώτη φορά στους Α.Α., έχουν ορισμένες επιφυλάξεις για το να δεχτούν οποιαδήποτε ιδέα για μια Δύναμη μεγαλύτερη από εκείνους. Η εμπειρία δείχνει ότι αν κρατήσουν ανοιχτό μυαλό και συνεχίσουν να έρχονται στα συγκεντρώσεις, δεν είναι καθόλου απίθανο να μη δυσκολευτούν ιδιαίτερα στο να δουλέψουν προς μια αποδεκτή λύση σε αυτό το «λεπτό» προσωπικό πρόβλημα.

Δικό μου ερώτημα. Σχεδόν όλα τα 12 βήματα περιέχουν το θρησκευτικό αυτό στοιχείο. Πώς θα δουλέψει το σύστημα όταν κάποιος δεν τις σκεφτεί καθόλου;

Επιπλέον, υποψίες εγείρει και η ιστορία του ιδρυτή των ΑΑ. Ο William Griffith Wilson, συνιδρυτής μαζί με τον γιατρό Bob Smith, φέρεται ότι ως αλκοολικός ήταν στο νοσοκομείο και δεχόταν μια θεραπεία για τον αλκοολισμό με ωριαίες ενέσεις μπελαντόνας (το γνωστό φυτό με τη παραισθησιογόνα δράση). Δέχτηκε μια επίσκεψη από ένα φίλο του, πρώην αλκοολικό, που είχε αναζητήσει βοήθεια από μια ευαγγελική εκκλησία ο οποίος τον προέτρεψε να στραφεί στο Θεό και (παραδόξως) μετά από λίγο το δωμάτιό του γέμισε φως και ο Θεός του αποκαλύφθηκε. And the rest is history, που λένε…

Είναι φανερό ότι οι ΑΑ έχουν το θρησκευτικό στοιχείο από ιδρύσεώς τους. Το κακό επίσης είναι απ’ό,τι φαίνεται οι ΑΑ αντιδρούν στη χρήση φαρμακευτικών ουσιών που βοηθούν την αντιμετώπιση του εθισμού (όπως το naltrexone), τονίζονταν την ανάγκη εγκράτειας. (το γράφει κι εδώ, στον πάτο της σελίδας)

Το γεγονός ότι το σύστημα των ΑΑ δε φαίνεται να δουλεύει και εμπεριέχει θρησκευτικά στοιχεία μπορεί να είναι αδιάφορο για έναν Έλληνα, αλλά δημιουργεί συνταγματικό πρόβλημα στις ΗΠΑ, αφού συχνά άτομα στέλνονται εκεί υποχρεωτικά. Αυτό έχει οδηγήσει κάποιους να το χαρακτηρίσουν state-sponsored religion (θρησκεία υποστηριζόμενη από το κράτος) και σίγουρα δημιουργείται ζήτημα συνταγματικής νομιμότητας σε μια χώρα με σαφή απαγόρευση της διαπλοκής θρησκείας και πολιτείας. Στην Ελλάδα δεν θα ετίθετο ζήτημα αν οι ΑΑ είχαν ιδρυθεί από κάποιον Ορθόδοξο μύστη. Έλα όμως που ήταν ξένος…

Γι’αυτό δε μου κάνει καθόλου εντύπωση που η ΟΟΔΕ σε άρθρο της θεωρεί τους ΑΑ θρησκευτική σέκτα (που προφανώς θα πρέπει να αποφεύγουν οι Ορθόδοξοι). Φυσικά οι Ορθόδοξοι Αλκοολικοί θα πρέπει να ακολουθούν το Ορθόδοξο Βήμα (δηλαδή μετάνοια· σιγά… και οι ΑΑ το έχουν αυτό), τα ορθόδοξα μυστήρια και να ζητήσουν βοήθεια από την Ορθόξη Ανώτερη Δύναμη. Αμερικανιές θα κάνουμε τώρα… έχουμε ντόπιους παραλογισμούς… πφφ…