[ΗκΦ] J.L. Mackie: Το Επιχείρημα της Παραδοξότητας

Guest post του Αλέξη Παπούλη

 

John Leslie Mackie
“Ethics: Inventing Right and Wrong”
Viking Press, 1977

Κεφάλαιο 9ο
Το επιχείρημα της παραδοξότητας

Ωστόσο ακόμη πιο σημαντικό και σίγουρο πιο ευρέως εφαρμόσιμο είναι το επιχείρημα της παραδοξότητας. Αυτό έχει δύο μέρη, το ένα μεταφυσικό, το άλλο επιστημολογικό. Αν όντως υπήρχαν αντικειμενικές αξίες, τότε θα ήταν οντότητες ή ποιότητες ή σχέσεις πραγματικά πολύ παράξενες, εντελώς διαφορετικές από οτιδήποτε άλλο υπάρχει στο σύμπαν. Αντίστοιχα, αν τις αντιλαμβανόμασταν, αυτό θα έπρεπε να γίνεται με κάποιο ειδικό μέσο ηθικής αντίληψης ή διαίσθησης εντελώς διαφορετικό από τις μεθόδους με τις οποίες γνωρίζουμε οτιδήποτε άλλο. Αυτά τα σημεία τα αντιλήφθηκε ο Moore όταν μίλησε για μη φυσικές ιδιότητες και από τους διαισθητικούς όταν μιλούσαν για μια “ικανότητα ηθικής διαίσθησης”. Ο Διαισθητισμός έχει πλέον εγκαταλειφθεί και είναι εύκολο να βρούμε τα απίθανα σημεία του. Αυτό που δεν τονίζεται συχνά, αλλά είναι πιο σημαντικό, είναι ότι η κεντρική θέση του Διαισθητισμού είναι η ίδια την οποία στηρίζεται οποιαδήποτε αντικειμενική θεωρία. Ο Διαισθητισμός απλά καθιστά οφθαλμοφανές αυτό που οι άλλες μορφές αντικειμενισμού υποκρύπτουν. Φυσικά η πρόταση ότι οι ηθικές κρίσεις γίνονται ή τα ηθικά προβλήματα επιλύονται απλά με το να κάτσουμε κάτω και να περιμένουμε μια ηθική διαίσθηση αποτελεί γελοιοποίηση του πραγματικού ηθικού συλλογισμού. Όμως, ασχέτως του πόσο περίπλοκη είναι η πραγματική διαδικασία, απαιτεί (αν πρόκειται να παράξει έγκυρα, δεσμευτικά συμπεράσματα) κάποιου είδους δεδομένα αυτής της ιδιαίτερης μορφής, είτε προϋποθέσεις, είτε επιχειρήματα ή και τα δύο. Όταν ρωτήσουμε την άβολη ερώτηση, πώς μπορούμε να αναγνωρίσουμε αυτή την έγκυρη δεσμευτικότητα, την αλήθεια αυτών των σαφώς ηθικών προϋποθέσεων ή την πειστικότητα αυτών των ιδιαίτερων λογικών αλυσίδων, καμία από τις συνηθισμένες μας μορφές αισθητήριας αντίληψης ή ενδοσκόπησης ή ορισμού και επαλήθευσης ερμηνευτικών υποθέσεων ή συναγωγής ή λογικής σύνθεσης ή εννοιολογικής ανάλυσης ή κάποιος συνδυασμός των παραπάνω θα μας προσφέρουν κάποια ικανοποιητική απάντηση. Το “ένα ιδιαίτερο είδος διαίσθησης” είναι κουλή απάντηση, αλλά είναι αυτή στην οποία αναγκάζεται να καταφύγει ο οποιοσδήποτε εχέφρων αντικειμενιστής.

[ΗκΦ] David Hume: Εμοτιβισμός

Guest post του Αλέξη Παπούλη

 

David Hume
“Πραγματεία για την Ανθρώπινη Φύση” (1739-1740)
Βιβλίο ΙΙΙ – Ηθική, Μέρος Ι, τμήμα Ι

Μπορεί να υπάρξει δυσκολία στο να αποδειχθεί πως η αρετή και η κακία δεν είναι αντικειμενικά γεγονότα των οποίων την ύπαρξη μπορεί να αποδειχθεί με τη λογική; Πάρτε οποιαδήποτε ενέργεια που είναι αποδεκτή ότι είναι κακή -τον εσκεμμένο φόνο, για παράδειγμα. Εξετάστε το εξονυχιστικά και δείτε αν μπορείτε να βρείτε το πραγματικό ή υπαρκτό γεγονός που αποκαλείται “κακία”. Όπως και να το δείτε, το μόνο που θα βρείτε είναι κάποια πάθη, κίνητρα, επιθυμίες και σκέψεις· αυτά είναι τα μόνα γεγονότα που υπάρχουν. Η κακία σου διαφεύγει όσο επικεντρώνεσαι στο αντικείμενο, δηλαδή στην συγκεκριμένη ενέργεια, το φόνο. Δεν θα τη βρεις αν δεν στρέψεις την προσοχή σου στον εαυτό σου και βρεις ένα συναίσθημα αποδοκιμασίας που προκύπτει μέσα σου σχετικά με την ενέργεια αυτή. Εδώ υπάρχει γεγονός, αλλά είναι απότοκο συναισθήματος, όχι λογικής. Υπάρχει μέσα σε σένα, όχι στο αντικείμενο. Οπότε, όταν λες πώς μια ενέργεια ή ένα χαρακτηριστικό είναι κακό, το μόνο που εννοείς είναι ότι σου αναδύεται ένα συναίσθημα αποδοκιμασίας όταν το αναλογίζεσαι. [ΣτΜ: Ο Hume λέει πως έχουμε το συναίσθημα αυτό το έχουμε “λόγω της φύσης μας”, με το οποίο εννοεί ότι το συναίσθημα αυτό είναι γεγονός του πώς είμαστε κατασκευασμένοι και δεν θα μπορούσε να προκύψει από κάποια βαθύτερη σκέψη ή συναίσθημά μας.] Οπότε η αρετή και η κακία μπορούν να παραλληλιστούν με τους ήχους, τα χρώματα, τη θερμότητα και το ψύχος, για τα οποία η σύγχρονη φιλοσοφία λέει πως δεν είναι ιδιότητες των αντικειμένων, αλλά νοητικά δημιουργήματα. Και αυτή η ανακάλυψη στην ηθική, όπως και η άλλη στη φυσική, πρέπει να θεωρείται ως σημαντική πρόοδος στις θεωρητικές επιστήμες, αν και όπως και η άλλη, δεν έχει ιδιαίτερες συνέπειες στην πράξη. Τίποτε δεν είναι πιο πραγματικό για εμάς, ή δεν μας αφορά περισσότερο, από τα προσωπικά μας συναισθήματα ευχαρίστησης και ταραχής. Και αν η μεν ευνοεί την αρετή και η δε εμποδίζει την κακία, αυτό και μόνο αρκεί για την ρύθμιση της διαγωγής και της συμπεριφοράς μας [ΣτΜ: Εδώ με τον όρο “διαγωγή και συμπεριφορά” (=conduct and behaviour) ο Hume ίσως εννοεί “τι κάνουμε και πώς το κάνουμε”] Δεν μπορώ να αποφύγω να κάνω και μια παρατήρηση που ίσως είναι σημαντική. Σε κάθε σύστημα ηθικής που έχω δει, έχω παρατηρήσει πως ο συγγραφέας επιχειρηματολογεί ως συνήθως για την ύπαρξη του Θεού ή περιγράφει την ανθρώπινη δραστηριότητα και ξαφνικά με αιφνιδιάζει σταματώντας να εισάγει προτάσεις με το “είναι” (ή “δεν είναι”) και ξεκινώντας να συνδέει προτάσεις με το “θα έπρεπε” (ή “δεν θα έπρεπε”). Η διαφορά μοιάζει μηδαμινή, αλλά είναι πολύ σημαντική. Επειδή, καθώς το “θα έπρεπε” (ή το “δεν θα έπρεπε”) εκφράζει μια νέα σχέση ή δήλωση, χρειάζεται να δηλωθεί σαφώς και να αιτιολογηθεί· και θα πρέπει να δοθεί αιτία για το πώς αυτός ο νέος συσχετισμός μπορεί να αποτελεί -αδιανόητα!- συμπέρασμα που προκύπτει από άλλα εντελώς διαφορετικά από αυτό. Οι συγγραφείς συνήθως δεν κάνουν τον κόπο να το κάνουν αυτό, οπότε σας προτείνω να το κάνετε εσείς· και είμαι πεπεισμένος πως δίνοντας την προσοχή σας σε αυτό το μικρό σημείο, αυτό θα υποσκάψει όλα τα άκομψα συστήματα ηθικής και θα μας επιτρέψει να δούμε ότι η διάκριση μεταξύ αρετής και κακίας δεν βασίζεται απλά στις σχέσεις μεταξύ των αντικειμένων και δεν γίνεται αντιληπτή με τη λογική.

(πηγή: http://www.earlymoderntexts.com/pdfbits/humtr31.pdf)

[ΗκΦ] Ηθική και Φυσιοκρατία: Εισαγωγή

Guest post του Αλέξη Παπούλη
(Τα κείμενα είναι μεταφρασμένα από τον EvanT)

 

Υπάρχουν τουλάχιστον δύο τρόποι για να προσεγγίσουμε το ερώτημα “Πώς είναι δυνατή η ηθική αν δεν υπάρχει Θεός;”

Ο ένας τρόπος, και ο λιγότερο ενδιαφέρων κατ’εμέ, είναι να μιλήσουμε περί “ηθικής” συμπεριφοράς. Αν δεν υπάρχει Θεός, γιατί ο κόσμος δεν λέει ψέματα, δεν κλέβει, δεν σκοτώνει, κ.λπ; Γιατί βοηθάει τους άλλους; Αυτό εμένα δεν μου φαίνεται και τόσο δύσκολο για να το αντιμετωπίσει ένας άθεος κατά μέτωπον και δεν θα ασχοληθούμε με αυτό εδώ. Ένας άλλος τρόπος να προσεγγίσουμε το ερώτημα (που είναι και ο σκοπός αυτής της σειράς κειμένων) έχει να κάνει με τη μεταφυσική της ηθικής: τι είναι και είναι συμβατή με την μεταφυσική φυσιοκρατία;

Τις απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά θα πρέπει να τις δώσει ο αναγνώστης μόνος του. Μετά από αυτή την εισαγωγή θα ακολουθήσουν δύο κείμενα, ένα του David Hume και το άλλο του J.L. Mackie [αύριο και μεθαύριο]. Σκοπό έχουν να στρέψουν τον αναγνώστη προς μια πιθανή απάντηση, αλλά δεν είναι αδιαμφισβήτητες αυθεντίες. Η τελική ανάρτηση θα αφορά τη συνέπεια και τη μη ύπαρξη της ηθικής.

Υπάρχει άλλο ένα ερώτημα το οποίο μπορεί να θέλει να έχει κατά νου ο αναγνώστης ενώ ασχολείται με τα κεντρικά ερωτήματα του τι είναι ηθική και αν είναι ή όχι με τη μεταφυσική φυσιοκρατία. Αυτό το επιπλέον ερώτημα είναι τι σχέση έχει η αθεΐα με την ύπαρξη της ηθικής και αν και κατά πόσο την έχει ανάγκη; Κανείς δεν θεωρεί ότι είναι πρόβλημα το ότι η ζωή στο επέκεινα είναι ασυμβίβαστη με την αθεΐα. Ίσως κάτι παρόμοιο να ισχύει με την ηθική, ίσως όχι.

Σας καλώ να σχολιάστε σε όποιο μέρος της σειράς θέλετε ή και σε όλα.

[Ydw] Χειροκροτήστε

Applause Lights 11.09.2007 © Eliezer Yudkowsky Άρθρο της σειράς: “Μυστηριώδεις απαντήσεις σε μυστηριώδεις ερωτήσεις” « Προηγούμενο | Επόμενο »

Ευρετήριο κειμένων του Eliezer Yudkowsky

Στη Σύνοδο Μοναδικότητας 2007 ένας από τους ομιλητές ζήτησε δημοκρατική, πολυεθνική ανάπτυξη Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ). Οπότε πήρα το μικρόφωνο και ρώτησα:

Ας υποθέσουμε πως μια ομάδα δημοκρατικών κρατών δημιουργεί μια ομάδα για την ανάπτυξη ΤΝ και υπάρχει αρκετή πολιτική διαμάχη στην πορεία -μερικοί έχουν υπέρμετρα μεγάλη επιρροή, ενώ άλλοι αγνοούνται- με άλλα λόγια το αποτέλεσμα μοιάζει σαν τα παράγωγα των σύγχρονων δημοκρατιών. Εναλλακτικά, υποθέστε μια ομάδα άναρχων φυτών που φτιάχνουν μια ΤΝ στο υπόγειό τους και της δίνουν την εντολή να ρωτήσει όλους τους ανθρώπους στον κόσμο -δίνοντας κι ένα κινητό σε όποιον δεν έχει- και να κάνει ό,τι της πει η πλειοψηφία. Ποιο από αυτό σας φαίνεται πιο “δημοκρατικό” και θα νιώθατε ασφαλής με οποιαδήποτε από τις δύο επιλογές;

Ήθελα να δω αν όντως πίστευε στην πραγματιστική επάρκεια της δημοκρατικής πολιτικής διαδικασίας ή αν πίστευε στην ηθική ορθότητα της ψηφοφορίας. Αλλά ο ομιλητής απάντησε:

Το πρώτο μοιάζει με το μήνυμα του εκδότη στο περιοδικό “Reason”, το δεύτερο με χολυγουντιανή ταινία.

Μπερδεμένος ρώτησα:

Τι είδους δημοκρατική διαδικασία είχατε κατά νου;

Atheist Eve #35 – Άθεοι χωρίς ανεκτικότητα

Ευρετήριο εικόνων Atheist Eve

 

Αύγουστος 2007

Άθεοι χωρίς ανεκτικότητα

Tracie Harris © 2007
Πρωτότυπη Εικόνα στην ACA

 

Βάλτε την εικόνα στο ιστολόγιό σας:

<a href="http://onthewaytoithaca.wordpress.com/2013/05/21/atheist-eve-35/"><img src="http://onthewaytoithaca.files.wordpress.com/2013/05/atheist-eve-35.jpg" /></a>

[Ydw] Η “Eπιστήμη” ως φραγμός της περιέργειας

“Science” as Curiosity-Stopper 03.09.2007 © Eliezer Yudkowsky Άρθρο της σειράς: “Μυστηριώδεις απαντήσεις σε μυστηριώδεις ερωτήσεις” « Προηγούμενο | Επόμενο »

Ευρετήριο κειμένων του Eliezer Yudkowsky

Φανταστείτε ότι, μπροστά σε τηλεοπτικές κάμερες, κουνάω τα χέρια μου, λέω άμπρα κατάμπρα και δημιουργώ ένα λαμπερό φως να εμφανιστεί στο κενό πάνω από τα χέρια μου. Φανταστείτε ότι αυτό ήταν αδιαμφισβήτητο προϊόν μαγείας και το έλεγξε και ο James Randi και ένας στρατός σκεπτικιστών. Οι περισσότεροι θα ήταν αρκετά περίεργοι για το τι συμβαίνει.

Αλλα τώρα φανταστείτε πως δεν βγαίνω στην τηλεόραση. Δεν θέλω να μοιραστώ τη δύναμή μου, ούτε την αλήθεια που κρύβει από πίσω της. Θέλω να κρατήσω τη μαγεία μου μυστική. Θέλω όμως να κάνω και ξόρκια όποτε και όπου θέλω. Θέλω να κάνω το ξόρκι μου και να παράγω φως για να διαβάζω στο τραίνο χωρίς να προκαλέσω την υποψία κανενός. Υπάρχει κάποιο ξόρκι που σταματά την περιέργεια;

Ναι, όντως! Όποτε κάποιος με ρωτήσει “Πώς το έκανες αυτό;”, εγώ απλά θα λέω “Επιστήμη!”

Αυτό δεν είναι πραγματική εξήγηση, αλλά μάλλον φραγμός της περιέργειας. Δεν σου λέει τίποτα για το αν το φως θα γίνει πιο λαμπερό ή πιο αδύναμο, αν θα αλλάξει χρώμα ή ένταση και σίγουρα δεν σου λέει πώς να παράξεις κι εσύ ένα παρόμοιο φως. Για την ακρίβεια δεν ξέρεις τίποτα περισσότερο από ό,τι ήξερες πριν πω anything more than you knew before I said the τη μαγική λέξη. Αλλά γυρνάς το κεφάλι αδιάφορος, ικανοποιημένος πως δεν πρόκειται για τίποτα παράδοξο.

Ακόμα καλύτερα, το ίδιο τρικ δουλεύει και για έναν απλό διακόπτη.

[BC] Θεϊσμός: Τι κι αν είναι παράλογος;

Αγαπητοί μου αναγνώστες, Κυριακή του Πάσχα σήμερα οπότε να σας ευχηθώ σήμερα καλή ξεκούραση και χρόνια πολλά, σε άθεους και Χριστιανούς (και με μέτρο τη μαγειρίτσα και τα κρέατα, παχαίνουν και ανεβάζουν χοληστερίνες, ουρικό και τριγλυκερίδια ) Σας παρουσιάζω σήμερα ένα ενδιαφέρον άρθρο του Benjamin Cain περί του παραλογισμού του θεϊσμού με ενδιαφέρον twist στο τέλος. Το άρθρο νομίζω πως μετράει υπό μία έννοια και ως ανίερη αγελάδα. Καλή ανάγνωση! (Ασε κάτω το τσουρέκι ρε, σε βλέπω!)

 

---

 

Theism: Does its irrationality matter? 31.08.2011 © Benjamin Cain

Ο Θεϊσμός είναι η πεποίθηση ότι υπάρχει τουλάχιστον ένας υπερφυσικός θεός, ένα τέλειο (παντοδύναμο, πάνσοφο) άτομο που δημιούργησε το υλικό σύμπαν και που παρεμβαίνει στο σύμπαν αυτό, ειδικά στα ανθρώπινα τεκταινόμενα. Ο θεϊσμός είναι το φιλοσοφικό περιεχόμενο των θρησκειών, το οποίο σχεδόν ποτέ δεν συζητάτε στα μέινστρημ δημοσιογραφικά ρεπορτάζ περί θρησκείας, είτε στο ράδιο ή την τηλεόραση, στις εφημερίδες ή τα περιοδικά. Στη Δύση το να ασχοληθεί κανείς με τη φιλοσοφική βάση του θεϊσμού θα φέρει στο προσκήνιο τη νομιμοποίηση των μονοθεϊστικών θρησκειών και θα αποξένωνε τους καταναλωτές των ειδήσεων, οι περισσότεροι εκ των οποίων παριστάνουν πως ακολουθούν κάποια παραδοσιακή θρησκεία χωρίς ουσιαστικά να το κάνουν. Εν ολίγοις, οι μονοθεϊστικές θρησκείες είναι αυτή τη στιγμή φαρσοκωμωδίες.

Το γελοίον του πράγματος ξεκινά με την λανθασμένη λογική ότι ο θεϊσμός μπορεί και πρέπει να στηριχθεί λογικά, λες και πρόκειται για επιστημονική θεωρία. Η επιστημονιστική γκάφα εδώ είναι τερατώδης και συχνά ξεκινά από μια κωμικά λανθασμένη υπεροψία, όπως στην περίπτωση της Καθολικής σοβαροφάνειας ή τις εντελώς διεστραμμένες αυταπάτες περί μεγαλείου του επιθετικού Ισλαμισμού. Η υποτίμηση του μονοθεϊσμού προς τον μη θεϊσμό ή προς έναν Ανατολίτη μύστη είναι σαν ένα μυρμήγκι που νομίζει πως είναι ψηλότερο από μια καμηλοπάρδαλη (γράφω για “μη θεϊσμό” αντί για “αθεϊσμό”, γιατί ο “αθεϊσμός” έχει αρνητικό κοινωνικό υπόστρωμα το οποίο είναι αδιάφορο για το κεντρικό ζήτημα του άρθρου). Ωστόσο η φαρσοκωμωδία τελειώνει όταν δούμε πως ο παραλογισμός του θεϊσμού μπορεί να είναι αδιάφορος και ότι ο θεϊστής μπορεί να γελάσει τελευταίος. Ο λογικός αντίλογος κατά του θεϊσμού μπορεί να βασίζεται σε ένα λάθος κατηγοριοποίησης. Πράγματι, το λογικό ιδεώδες που θέλει τις φιλοσοφικές μας πεποιθήσεις να είναι λογικές και σύμφωνες με τα δεδομένα έρχεται σε αντίθεση με την πραγματικότητα κατά Χιουμ που επιβεβαιώνεται από τους γνωστικούς επιστήμονες· ότι οι άνθρωποι δεν είμαστε τόσο λογικοί όσο θέλουμε να πιστεύουμε. Θα παραθέσω μια σύνοψη των λόγων για τους οποίους ο θεϊσμός είναι πραγματικά παράλογος, αλλά έπειτα θα στραφώ σε αυτό που αποκαλώ “υπαρξιακό, μη λογικό επιχείρημα” υπέρ του θεϊσμού.